Η τελειομανία μου σαμποτάριζε την αυτοφροντίδα μου — μέχρι που κατάφερα να ξεφύγω από την παγίδα

Αν είσαι λίγο σαν εμένα, είναι πιθανό να αντιμετωπίζεις την ξεκούραση και την αυτοφροντίδα σαν κάτι «έξτρα» – μια πολυτέλεια που έρχεται μόνο αφού τελειώσουν όλα τα υπόλοιπα. Κι όμως, όλοι μας αξίζουμε –και πραγματικά χρειαζόμαστε– χρόνο για χαλάρωση, επαναφόρτιση και φροντίδα του εαυτού μας.

Παρ' όλα αυτά, όταν λειτουργείς με τελειομανή νοοτροπία, είναι εύκολο να πιστέψεις ότι πρέπει πρώτα να τσεκάρεις μια ατελείωτη λίστα καθημερινών υποχρεώσεων για να «δικαιούσαι» να ρίξεις ρυθμό.

Και όταν τελικά κάθεσαι στον καναπέ, ανοίγεις το βιβλίο σου ή προσπαθείς να απολαύσεις λίγη ήσυχη ώρα, εμφανίζεται η εσωτερική φωνή της αυτοκριτικής και τα διαλύει όλα.

Είσαι τεμπέλα. Έμεινε πίσω το καθάρισμα. Δεν γίνεται να χάσεις προπόνηση. Πρέπει να φας τέλεια. Πρέπει να είσαι συνεπής παντού.

Κάπως έτσι, η ηρεμία εξαφανίζεται πριν καν προλάβει να εγκατασταθεί.

Όταν η τελειομανία «μπαίνει» στην αυτοφροντίδα

Η τελειομανία δεν εμφανίζεται στο κενό. Ζούμε σε μια εποχή όπου η διαρκής παραγωγικότητα προβάλλεται σαν κανονικότητα: να είμαστε πάντα «on», πάντα διαθέσιμοι, πάντα ενημερωμένοι, πάντα σε εξέλιξη.

Δεν αφορά μόνο τη δουλειά. Αφορά το να προλαβαίνεις τα πάντα: τις τάσεις, τις ρουτίνες, την εικόνα, τις σχέσεις, τις υποχρεώσεις προς τους άλλους, ακόμα και την ανάγκη να «δουλεύεις» διαρκώς τον εαυτό σου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι προσδοκίες –αυτές που θέτουμε στον εαυτό μας και αυτές που θεωρούμε ότι περιμένουν οι άλλοι– γίνονται εξαντλητικές. Κι όμως, πολλοί νιώθουμε ενοχές όταν ξεκουραζόμαστε, λες και η ανάπαυση είναι ύποπτη ή μη παραγωγική.

Η αυτοφροντίδα καταλήγει να μοιάζει με εγωιστική σπατάλη χρόνου. Ακόμα κι όταν προσπαθούμε να «γεμίσουμε το ποτήρι μας», η σκέψη τρέχει σε όλα όσα «θα έπρεπε» να προηγούνται: καθήκοντα, ευθύνες, εκκρεμότητες, προσδοκίες.

Σε σχετική αρθρογραφία από ειδικούς ψυχικής υγείας, η τελειομανία συνδέεται συχνά με την τάση να προσπαθούμε να ικανοποιούμε τους άλλους. Για κάποιους ανθρώπους, το να πιέζουν τον εαυτό τους πέρα από τα όριά του μοιάζει σαν ο μόνος τρόπος να αποφύγουν κριτική ή απόρριψη.

Όταν η αυτοαξία μας δένεται με την απόδοση, είναι εύκολο να ζούμε σε έναν μόνιμο κύκλο διόρθωσης, επιβεβαίωσης και προσπάθειας να αποδείξουμε ότι «αξίζουμε». Είναι ένας τρόπος ζωής που καταναλώνει ενέργεια – και αφήνει ελάχιστο χώρο για φροντίδα.

Η παγίδα του να προσπαθείς να ικανοποιείς τους πάντες

Οι άνθρωποι που έχουν έντονη τάση να εξυπηρετούν τους άλλους συχνά περνούν τις μέρες τους καλύπτοντας ανάγκες γύρω τους, αλλά σπάνια σταματούν αρκετά για να αναρωτηθούν ποιες είναι οι δικές τους.

Σε αυτή την πραγματικότητα, η αυτοφροντίδα δεν «χωράει» εύκολα στην εικόνα της τελειότητας. Για πολλούς, ο «τέλειος» άνθρωπος φαντάζει αυτοθυσιαστικός, χαμηλών απαιτήσεων, σχεδόν άτρωτος: δεν χρειάζεται πολλά, δεν κουράζεται, δεν ζητά, δεν βαραίνει κανέναν.

Όταν, όμως, οι προσδοκίες είναι μη ρεαλιστικές, το κόστος είναι προβλέψιμο. Υποτιμάμε τις βασικές μας ανάγκες για ξεκούραση, όρια, σύνδεση, χαρά και παιχνίδι – και μετά ντρεπόμαστε που τις έχουμε εξαρχής.

Είναι μια παγίδα στην οποία πολλοί πέφτουμε ξανά και ξανά. Ακόμα κι όταν το σώμα στέλνει καθαρό μήνυμα ότι χρειάζεται παύση, ο νους μπορεί να επιμένει πως το «σωστό» είναι να συνεχίσεις. Κι έτσι, η κούραση βαφτίζεται αδυναμία, ενώ η ανάπαυση παρουσιάζεται σαν παραχώρηση.

Μερικές φορές, φαίνεται πιο εύκολο να νιώθεις «χρήσιμη» ως μια ασταμάτητη μηχανή παρά να αποδεχτείς ότι είσαι άνθρωπος με όρια, επιθυμίες και ανάγκες.

Πώς να προσεγγίσεις την αυτοφροντίδα χωρίς να απαιτείς τελειότητα

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτά, υπάρχει διέξοδος. Το πρώτο βήμα είναι να δεις καθαρά το μοτίβο: δεν μπορείς να χτίσεις ουσιαστική ευεξία πάνω σε ενοχή, φόβο και συνεχή πίεση.

Η αυτοφροντίδα δεν είναι «ενόχληση» ούτε ανταμοιβή που κερδίζεται με άθλους. Είναι η βασική φροντίδα του εαυτού σε σωματικό, πνευματικό και συναισθηματικό επίπεδο.

Κι όσο απλό κι αν ακούγεται, κανείς άλλος δεν μπορεί να το κάνει αντί για εσένα – όπως κι εσύ δεν μπορείς να το κάνεις αντί για τους άλλους.

Μια ερώτηση που βοηθά να φωτιστεί η αντίφαση είναι η εξής: Γιατί μοιάζει τόσο εύκολο να προδίδεις τις δικές σου ανάγκες, ενώ των άλλων μοιάζουν αδιαπραγμάτευτες;

Η αυτοφροντίδα μπορεί να περιλαμβάνει μικρά, βασικά πράγματα που δεν χρειάζονται «τέλειο πλάνο» για να ξεκινήσουν:

• Να τρως με τρόπο που σε στηρίζει, αντί να σε τιμωρεί.
• Να κινείς το σώμα σου με σεβασμό, όχι από υποχρέωση ή ενοχή.
• Να ξεκουράζεσαι όταν κουράζεσαι, χωρίς να απολογείσαι.
• Να περνάς χρόνο με φίλους ή ανθρώπους που σε ηρεμούν και σε χωρούν.
• Να χάνεσαι σε ένα καλό βιβλίο ή να δίνεις χώρο σε ένα χόμπι που σε γεμίζει.
• Να βάζεις όρια, ακόμη κι αν στην αρχή νιώθεις άβολα.

Όλα αυτά δεν είναι «πολυτέλειες». Είναι οι μικρές, σταθερές κινήσεις που κρατούν το νευρικό σύστημα σε ισορροπία και την καθημερινότητα βιώσιμη.

Και κάτι ακόμη: δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος για να αξίζεις φροντίδα. Η αυτοφροντίδα δεν είναι μετάλλιο για τους άριστους—είναι δικαίωμα και ανάγκη για όλους.

Όταν αρχίζεις να το θυμάσαι αυτό, η ξεκούραση παύει να είναι «ανταμοιβή» και γίνεται αυτό που πραγματικά είναι: ένα απαραίτητο κομμάτι ζωής.

Μπορεί να σε ενδιαφέρει

Διάβασε ακόμα

Dolce Far Niente: Πώς υιοθέτησα την τέχνη του να μην κάνεις τίποτα