FOFO: Γιατί τρέμουμε την αλήθεια και πώς θα πάψουμε να κρυβόμαστε από την ίδια μας τη ζωή

Είναι Τρίτη πρωί. Το ξυπνητήρι χτυπάει, πίνεις την πρώτη γουλιά καφέ και το βλέμμα σου πέφτει σε εκείνον τον λευκό φάκελο πάνω στο τραπέζι της εισόδου. Είναι από την Εφορία; Από την τράπεζα; Από το διαγνωστικό κέντρο με τις εξετάσεις που έκανες την προηγούμενη εβδομάδα; Δεν έχει σημασία από πού είναι. Σημασία έχει ότι βρίσκεται εκεί εδώ και τρεις μέρες κι εσύ τον προσπερνάς κάνοντας πως δεν τον βλέπεις, σαν να είναι αόρατος.

Την ίδια στιγμή, το κινητό σου δονείται. Ένα e-mail από τη δουλειά με τίτλο «Ενημέρωση». Η καρδιά σου χάνει έναν χτύπο. Αντί να το ανοίξεις, κλειδώνεις την οθόνη και μπαίνεις στο Instagram να χαζέψεις stories. «Θα το δω αργότερα», λες στον εαυτό σου. «Όχι τώρα. Δεν έχω το κουράγιο τώρα».

Σου θυμίζει κάτι αυτή η σκηνή; Αν κουνάς το κεφάλι σου συγκαταβατικά, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνη. Και το κυριότερο: δεν είσαι τεμπέλα, ούτε ανεύθυνη. Απλώς υποφέρεις από κάτι που οι ψυχολόγοι και τα trends της εποχής ονομάζουν FOFO: Fear Of Finding Out.

Ο Φόβος του να Μάθεις. Ο φόβος της αλήθειας που μπορεί να κρύβεται πίσω από ένα κλικ, έναν φάκελο ή μια ζυγαριά.

Η ψευδαίσθηση της στρουθοκαμήλου

Ας είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας. Όλες το έχουμε κάνει. Έχουμε αποφύγει να ανέβουμε στη ζυγαριά μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων γιατί, βαθιά μέσα μας, πιστεύουμε πως αν δεν δούμε το νούμερο, τα κιλά δεν υπάρχουν. Έχουμε καθυστερήσει να τσεκάρουμε τον τραπεζικό λογαριασμό μετά από ένα Σαββατοκύριακο shopping therapy, ελπίζοντας πως τα χρήματα θα μείνουν εκεί μαγικά, αρκεί να μην επιβεβαιώσουμε το υπόλοιπο.

Το FOFO είναι ουσιαστικά ένας ψυχολογικός μηχανισμός άμυνας. Είναι η παιδική μας αντίδραση απέναντι στον φόβο: κλείνουμε τα μάτια και ελπίζουμε το «κακό» να εξαφανιστεί. Πιστεύεις πως η άγνοια είναι ασπίδα. Πως αν δεν μάθεις ότι έχεις χοληστερίνη, είσαι υγιής. Πως αν δεν ανοίξεις το μήνυμα του συντρόφου σου που γράφει «πρέπει να μιλήσουμε», η σχέση σας είναι ακόμη τέλεια.

Αυτή η «μαγική σκέψη» (magical thinking), όπως την λένε οι ειδικοί, μας προσφέρει μια πρόσκαιρη ανακούφιση. Για λίγα λεπτά ή λίγες ώρες, ζούμε στην ευτυχισμένη φούσκα της άγνοιας. Αλλά ξέρεις πολύ καλά τι συμβαίνει αμέσως μετά.

Το βαρύ φορτίο του «άγνωστου»

Το πρόβλημα με το FOFO είναι ότι δεν εξαφανίζει το άγχος. Απλώς το μεταμορφώνει. Το μετατρέπει από έναν οξύ, στιγμιαίο φόβο, σε έναν μόνιμο, υπόκωφο θόρυβο στο πίσω μέρος του μυαλού σου. Είναι σαν να έχεις αφήσει μια συσκευή στην πρίζα που βουίζει ασταμάτητα. Μπορεί να συνηθίζεις τον ήχο, αλλά αυτός είναι εκεί και σου τρώει ενέργεια.

Όσο εσύ αποφεύγεις να μάθεις την αλήθεια, το σενάριο στο μυαλό σου γιγαντώνεται. Φαντάζεσαι την απόλυτη καταστροφή.

• Δεν άνοιξες τον λογαριασμό; Σίγουρα έχεις χρεοκοπήσει.
• Δεν πήγες στον γιατρό για εκείνον τον πόνο στο στομάχι; Σίγουρα είναι κάτι ανίατο.
• Δεν ρώτησες το αφεντικό σου γιατί σε κοίταξε περίεργα; Σίγουρα σε απολύει αύριο.

Η αβεβαιότητα είναι πάντα —μα πάντα— πιο βασανιστική από την ίδια την πραγματικότητα. Το «τέρας» κάτω από το κρεβάτι είναι τρομακτικό μόνο όσο είναι σκοτεινά. Μόλις ανάψεις το φως, συνήθως ανακαλύπτεις ότι είναι απλά μια στοίβα από άπλυτα ρούχα. Άσχημο θέαμα; Ίσως. Θανάσιμο; Όχι.

Γιατί το κάνουμε στον εαυτό μας;

Γιατί, φίλη μου, φοβόμαστε την απώλεια ελέγχου. Φοβόμαστε ότι αν μάθουμε κάτι δυσάρεστο, δεν θα έχουμε τα ψυχικά αποθέματα να το διαχειριστούμε. Νιώθουμε ήδη κουρασμένες, πιεσμένες από την καθημερινότητα, και η ιδέα μιας «κακής είδησης» μοιάζει με το κερασάκι σε μια πολύ πικρή τούρτα.

Όμως, η ειρωνεία είναι πως ο έλεγχος που νομίζουμε ότι διατηρούμε κλείνοντας τα μάτια, είναι ψεύτικος. Ο πραγματικός έλεγχος έρχεται μόνο με τη γνώση. Μόνο όταν ξέρεις τι αντιμετωπίζεις, μπορείς να φτιάξεις ένα πλάνο δράσης.

Πώς θα βγεις από το καβούκι σου (χωρίς πανικό)

Δεν θα σου πω να γίνεις ξαφνικά η ηρωίδα που κοιτάζει τον φόβο κατάματα κάθε λεπτό. Το FOFO θέλει τρόπο, όχι κόπο. Χρειάζεται να ξεγελάσεις τον εγκέφαλό σου για να νιώσει ασφαλής.

Να τι μπορείς να κάνεις από σήμερα κιόλας:

1. Η τεχνική του «Και μετά τι;» Όταν σε πιάνει πανικός στην ιδέα να ανοίξεις ένα e-mail, παίξε το σενάριο της καταστροφής μέχρι το τέλος. – «Αν δω τον λογαριασμό και είμαι μείον, τι θα γίνει;» – «Θα στεναχωρηθώ». – «Και μετά;» – «Θα κόψω τα περιττά έξοδα για τον επόμενο μήνα». – «Και μετά;» – «Θα πληρωθώ και θα ισιώσω». Βλέπεις; Ο κόσμος δεν τελειώνει. Υπάρχει λύση. Πάντα υπάρχει λύση.

2. Όρισε την «Ώρα της αλήθειας» Μην αφήνεις το FOFO να σου χαλάει όλη τη μέρα και τον ύπνο σου. Διάλεξε μια συγκεκριμένη ώρα μέσα στην εβδομάδα —ας πούμε Τρίτη απόγευμα— που θα ασχολείσαι με τα «δυσάρεστα». Θα ανοίγεις τους λογαριασμούς, θα κλείνεις τα ιατρικά ραντεβού, θα απαντάς στα δύσκολα μηνύματα. Τις υπόλοιπες μέρες; Είσαι ελεύθερη να μην το σκέφτεσαι, χωρίς ενοχές, γιατί ξέρεις ότι έχεις ραντεβού με το πρόβλημα την Τρίτη.

3. Κάν' το με παρέα (The Buddy System) Φοβάσαι να δεις τα αποτελέσματα των εξετάσεων; Μην το κάνεις μόνη. Φώναξε την κολλητή σου, άνοιξε ένα μπουκάλι κρασί (ή φτιάξε τσάι, ό,τι σε χαλαρώνει) και πες της: «Κάθισε δίπλα μου να πατήσω το enter». Η παρουσία ενός άλλου ανθρώπου κάνει τον φόβο να μικραίνει αυτόματα. Μοιρασμένος φόβος, μισός φόβος.

4. Επιβράβευσε το θάρρος σου Μόλις αντιμετωπίσεις αυτό που φοβόσουν, κάνε ένα δώρο στον εαυτό σου. Όχι απαραίτητα κάτι ακριβό. Ένα αφρόλουτρο, μια βόλτα, ένα επεισόδιο από την αγαπημένη σου σειρά. Εκπαίδευσε τον εγκεφαλό σου να συνδέει την «αποκάλυψη της αλήθειας» με κάτι θετικό στο τέλος.

Η δύναμη του να ξέρεις

Στο τέλος της ημέρας, θέλω να θυμάσαι το εξής: Είσαι πολύ πιο δυνατή από όσο νομίζεις. Έχεις επιβιώσει από το 100% των κακών ημερών σου μέχρι σήμερα. Κανένας φάκελος, κανένα νούμερο στη ζυγαριά και κανένα e-mail δεν είναι πιο δυνατό από την ικανότητά σου να προσαρμόζεσαι και να προχωράς.

Σήκωσε, λοιπόν, το τηλέφωνο. Άνοιξε τον φάκελο. Πάτα το κλικ. Μπορεί τα νέα να είναι καλά, μπορεί να είναι μέτρια, μπορεί να είναι και δύσκολα. Αλλά τουλάχιστον θα είναι αληθινά. Και η αλήθεια είναι το μόνο έδαφος πάνω στο οποίο μπορείς να χτίσεις μια ζωή χωρίς φόβο.

Πάρε μια βαθιά ανάσα. Είμαστε μαζί σε αυτό.

Μπορεί να σε ενδιαφέρει

Διάβασε ακόμα

Weekend detox: Όχι από το κινητό, αλλά από τους ρόλους μου