Έχεις κι εσύ το σύνδρομο της μεγαλύτερης κόρης; Ταυτίσου ελεύθερα

Είναι πολλές οι πρωτότοτοκες κόρες εκεί έξω, που μοιράζονται κοινές εμπειρίες για το πώς έμαθαν να «διαβάζουν το δωμάτιο» από πολύ μικρή ηλικία και να έχουν μία υπερευαισθησία σε ό,τι αφορά τα συναισθήματα των άλλων.

Το βλέπουμε στο TikTok, με την ονομασία EDS (Eldest Daughter Syndrome) και ουσιαστικά περιγράφει τις ευθύνες που έχουν γενικώς τα πρωτότοκα παιδιά, και ειδικότερα οι κόρες. Είναι ένας ρόλος που αναλαμβάνουμε, έστω και ασυνείδητα, από μικρή ηλικία. Εφόσον δεν υπάρχουν άλλα παιδιά στην οικογένεια, οι πρώτες μας επικοινωνίες είναι μόνο με ενήλικες, οι οποίοι έχουν υψηλές προσδοκίες από εμάς γιατί είναι μία πρωτόγνωρη κατάσταση και για εκείνους. Στην ενήλικη ζωή σου όμως, όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε άγχος και μεγάλη δυσκολία στο να δημιουργήσεις ισότιμες σχέσεις. Αν ταυτίστηκες, συνέχισε να διαβάζεις.

Αν και δεν πρόκειται για επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο γονεοποίηση για να περιγράψουν το φαινόμενο κατά το οποίο ένα παιδί -συχνότερα η μεγαλύτερη κόρη- καλείται να λειτουργήσει σαν δεύτερος γονιός μέσα στην οικογένεια. Αυτό σημαίνει ότι δεν περιορίζεται μόνο στο να προσέχει τα μικρότερα αδέλφια της. Συχνά αναλαμβάνει συναισθηματική στήριξη των γονιών, φροντίζει για τις δουλειές του σπιτιού, προσπαθεί να διατηρεί την οικογενειακή ισορροπία και αισθάνεται υπεύθυνη για την ευημερία όλων.

Η κλινική ψυχολόγος Dr. Avigail Lev εξηγεί ότι οι πρωτότοκες κόρες μεγαλώνουν πολλές φορές με την πεποίθηση πως είναι δική τους ευθύνη να φροντίζουν τους πάντες. Αυτή η στάση δεν σταματά στην παιδική ηλικία, αλλά συχνά τις ακολουθεί και στις ενήλικες σχέσεις τους. Παρότι δεν βιώνουν όλες οι μεγαλύτερες κόρες αυτή την εμπειρία, πολλές μεγαλώνουν με την προσδοκία ότι πρέπει να είναι ώριμες, υπεύθυνες και πάντα διαθέσιμες να βοηθήσουν. Η εικόνα της «καλής μεγάλης αδελφής» μετατρέπεται σταδιακά σε έναν τρόπο ζωής. Οι άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει με αυτόν τον ρόλο συχνά εμφανίζουν συγκεκριμένα μοτίβα συμπεριφοράς και στην ενήλικη ζωή.

Νιώθουν υπεύθυνες για όλους

Έχουν την τάση να πιστεύουν ότι είναι δική τους ευθύνη να λύνουν τα προβλήματα των άλλων, να διατηρούν την ηρεμία και να φροντίζουν ώστε όλοι γύρω τους να αισθάνονται καλά.

Δυσκολεύονται να πουν «όχι»

Ακόμη κι όταν είναι εξαντλημένες, συνεχίζουν να αναλαμβάνουν υποχρεώσεις, φοβούμενες ότι θα απογοητεύσουν τους άλλους.

Αναζητούν τον έλεγχο

Ο προγραμματισμός και η ανάγκη να ελέγχουν κάθε κατάσταση λειτουργούν σαν μηχανισμός ασφάλειας. Όταν κάτι ξεφεύγει από το σχέδιο, βιώνουν έντονο άγχος.

Βάζουν πάντα τους άλλους πρώτους

Είτε στις φιλίες είτε στις ερωτικές σχέσεις, λειτουργούν σχεδόν αυτόματα ως φροντιστές, παραμερίζοντας τις δικές τους ανάγκες.

Συνδέουν την αξία τους με την απόδοσή τους

Πιστεύουν ότι αξίζουν όταν είναι παραγωγικές, χρήσιμες και αποτελεσματικές. Η ξεκούραση συχνά συνοδεύεται από ενοχές.

Νιώθουν συχνά θυμό και ενοχές ταυτόχρονα

Από τη μία κουράζονται επειδή δίνουν συνεχώς στους άλλους. Από την άλλη, αισθάνονται ενοχές όταν παραδέχονται ότι έχουν κουραστεί.

Η Dr. Lev επισημαίνει ότι αυτή η συνεχής πίεση μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, τελειομανία, burnout αλλά και συμπτώματα κατάθλιψης, καθώς οι πρωτότοκες κόρες μαθαίνουν από νωρίς ότι οι ανάγκες των άλλων προηγούνται των δικών τους.

«Οι πρωτότοκες κόρες χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν ότι αξίζουν βοήθεια και υποστήριξη όσο ακριβώς και οι υπόλοιποι άνθρωποι», υπενθυμίζει η Dr. Lev. «Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπερασπίζονται τις δικές τους ανάγκες, όσο μικρές ή ασήμαντες κι αν τους φαίνονται».

Ακόμη κι αν πρόκειται για κάτι τόσο απλό όσο το τι θέλεις να παραγγείλεις για φαγητό. Δεν γίνεσαι απαιτητική ή δύσκολη επειδή εκφράζεις τις επιθυμίες σου· απλώς συμπεριφέρεσαι σαν άνθρωπος. Και αυτός είναι ο μόνος τρόπος να χτίσεις μια σχέση που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την ισορροπία, όχι στη διαρκή αυτοθυσία.