Όταν ο άνθρωπός σου είναι πάντα το θύμα: Πώς γλίτωσα από τη νοοτροπία θύματος

Όλοι έχουμε περάσει δύσκολες φάσεις. Όλοι έχουμε νιώσει αδικημένοι, έχουμε πληγωθεί από συντρόφους, έχουμε απογοητευτεί από φίλους ή έχουμε νιώσει ότι η ζωή δεν μας τα έφερε όπως τα περιμέναμε. Τι γίνεται, όμως, όταν αυτή η κατάσταση δεν είναι απλώς μια φάση, αλλά ένας μόνιμος τρόπος ζωής;

Είχα κάποτε στη ζωή μου έναν άνθρωπο που ήταν μόνιμα αδικημένος. Στην αρχή, δεν το καταλαβαίνεις. Ακούς την ιστορία του και η πρώτη σου αντίδραση είναι η φυσιολογική ανθρώπινη ενσυναίσθηση: θέλεις να βοηθήσεις, να ακούσεις, να προσφέρεις τον ώμο σου για να κλάψουν. Όμως, αν μείνεις αρκετά σε αυτή την αλληλεπίδραση, αρχίζεις να παρατηρείς κάτι σκοτεινό. Καταλαβαίνεις ότι η περίφημη νοοτροπία θύματος δεν είναι απλώς μια έκφραση πόνου, αλλά ένα καλοστημένο δίχτυ για να σε τραβήξουν μέσα.

Και το χειρότερο; Το κάνουν τόσο αθόρυβα που νιώθεις ότι εσύ επιλέγεις να δώσεις όλη σου την ενέργεια. Μέχρι που αδειάζεις.

Το δόλωμα: Πώς σε τραβούν στην ιστορία τους

Τα πράγματα που σου διηγούνται συνήθως δεν είναι εξωπραγματικά. Είναι καταστάσεις που όλοι έχουμε βιώσει: ένας τοξικός πρώην, γονείς που δεν τους καταλαβαίνουν, μια δουλειά που δεν αναγνωρίζει την αξία τους, φίλοι που τους πρόδωσαν. Το πρόβλημα δεν είναι ότι αυτά τα γεγονότα είναι ψέματα. Κάτι πράγματι συνέβη. Αλλά ο τρόπος που το αναπαράγουν, ξανά και ξανά, είναι εντελώς δυσανάλογος.

Στην αρχή, αντιδράς όπως κάθε καλή φίλη ή σύντροφος. Ακούς. Προσπαθείς να μπεις στη θέση τους. Νιώθεις προστατευτική. Πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται το πρόβλημά τους ακόμα και όταν είσαι μόνη σου στο σπίτι, αναζητώντας λύσεις. Όμως, γρήγορα συνειδητοποιείς το εξής: η συζήτηση δεν πηγαίνει ποτέ προς τη λύση. Δεν υπάρχει ποτέ το βήμα «οκ, αυτό συνέβη, τώρα τι κάνουμε;». Η πληγή παραμένει πάντα ανοιχτή, στο κέντρο της σκηνής, και εσύ απλώς παίρνεις τον ρόλο του μόνιμου θεατή-διασώστη.

Τι κρύβεται πραγματικά πίσω από τη νοοτροπία θύματος;

Αν ξύσεις την επιφάνεια αυτής της φαινομενικής ευαλωτότητας, δεν θα βρεις μόνο πόνο. Θα βρεις μια βαθιά ριζωμένη απαίτηση. Μια πεποίθηση ότι δικαιούνται περισσότερα από όσα έχουν, χωρίς απαραίτητα να έχουν προσπαθήσει για αυτά.

«Μα εγώ δεν έκανα τίποτα λάθος, γιατί μου φέρθηκε έτσι;» ή «Γιατί δεν με ερωτεύτηκε, αφού του έδωσα τόσα πολλά;»

Υπάρχει μια υπόγεια προσδοκία ότι η ζωή τούς χρωστάει ειδική μεταχείριση, περισσότερη αγάπη, περισσότερες ευκαιρίες. Όταν αυτή η προσδοκία συγκρούεται με την πραγματικότητα, η αντίδραση δεν είναι απλή θλίψη. Είναι εκνευρισμός, απογοήτευση, ακόμα και κατάθλιψη. Και αντί να κοιτάξουν μέσα τους και να αναρωτηθούν τι πρέπει να αλλάξουν οι ίδιοι, η ευθύνη μεταφέρεται πάντα στους άλλους. Πάντα κάποιος άλλος φταίει. Πάντα κάποιος άλλος απέτυχε να τους δώσει αυτό που "άξιζαν".

Το πιο οξύμωρο; Όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά γι' αυτούς, η ευαλωτότητα εξαφανίζεται. Ξαφνικά παρουσιάζουν τον εαυτό τους ως χαρισματικό, ξεχωριστό, γεννημένο για μεγάλα πράγματα. Αυτές οι δύο πλευρές συνυπάρχουν: όταν αποτυγχάνουν, είναι το απόλυτο θύμα. Όταν πετυχαίνουν, είναι απλώς η απόδειξη της ανωτερότητάς τους.

Ο μονόδρομος της εξάντλησης

Χωρίς να το καταλάβεις, η σχέση σας έχει γίνει μονόδρομος. Εσύ δίνεις χρόνο, ενέργεια, πρακτικές συμβουλές, συναισθηματικό χώρο. Εκείνοι απλώς παίρνουν. Και επειδή όλα είναι καδραρισμένα γύρω από τον πόνο τους, αυτή η ανισορροπία δεν φαίνεται αμέσως. Νιώθεις ότι είσαι απλώς ένας καλός, γενναιόδωρος άνθρωπος. Μέχρι που έρχεται η στιγμή της αποκάλυψης: το πρόβλημα δεν είναι φτιαγμένο για να λυθεί.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά πώς λειτουργούσε αυτό στα ερωτικά. Μου περιέγραφε έναν άντρα που φερόταν ξεκάθαρα τοξικά, ασαφώς, ίσως και χειριστικά. Μου έδινε ακριβώς όσες λεπτομέρειες χρειαζόμουν για να ανησυχήσω. Σαν καλή φίλη, έμπαινα στη διαδικασία να την προστατεύσω, της εξηγούσα τα red flags, της έλεγα να προσέχει.

Και τότε, η απόλυτη ανατροπή. Ξαφνικά, δικαιολογούσε τον τύπο. Υποβάθμιζε το πρόβλημα που η ίδια είχε δημιουργήσει στο μυαλό μου. Με έκανε να νιώθω ότι εγώ υπερβάλλω ή ότι είμαι κακιά.

Εκεί κατάλαβα το παιχνίδι. Η δυσκολία ήταν απλώς το εισιτήριο για να τραβήξουν την προσοχή μου. Μόλις επένδυα συναισθηματικά, άλλαζαν τους κανόνες του παιχνιδιού για να ξαναπάρουν τον έλεγχο. Αν δεν αντιδρούσες, ήσουν αδιάφορη. Αν αντιδρούσες, ήσουν υπερβολική. Ποτέ δεν ήσουν αρκετή.

Πώς να σπάσεις τον κύκλο

Η νοοτροπία θύματος δεν είναι αθώα. Συχνά λειτουργεί παρασιτικά, ρουφώντας τη ζωτικότητα όσων βρίσκονται γύρω. Το να αναγνωρίσεις ότι κάποιος παίζει τον ρόλο του θύματος για να σε ελέγχει ή για να αντλεί την προσοχή σου, είναι το πρώτο, καθοριστικό βήμα.

Δεν χρειάζεται να γίνεις σκληρή, αλλά οφείλεις να βάλεις όρια. Σταμάτα να προσφέρεις λύσεις σε ανθρώπους που αγαπούν τα προβλήματά τους. Άκουσε, αλλά μην επενδύεις τον εαυτό σου. Η αληθινή φιλία και η αγάπη βασίζονται στην αμοιβαιότητα, όχι στη μόνιμη συναισθηματική αιμοδοσία. Προστάτευσε την ενέργειά σου, γιατί στο τέλος της ημέρας, εσύ είσαι η μόνη υπεύθυνη για τη δική σου γαλήνη.