«Έχω έναν υπέρμετρο ρομαντισμό ότι μπορούμε να μετακινήσουμε προς το καλύτερο όσα συμβαίνουν έστω και λίγο» Μιχαέλα Αντωνίου

Κάπου ανάμεσα στις παραστάσεις του νέου θεατρικού της «Μαθήματα Οικιακής Οικονομίας» που έχει ανέβει στη Θεατρική Σκηνή Αντώνη Αντωνίου σε σκηνοθεσία Θανάση Χαλκιά και παίζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη, συναντήσαμε τη Μιχαέλα Αντωνίου και είχαμε μαζί της μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση εφ’ όλης της ύλης.

Τι θα δούμε στα «Μαθήματα Οικιακής Οικονομίας» και τι ήταν αυτό που σε ενέπνευσε για να γράψεις το συγκεκριμένο έργο;

Το κείμενο αυτό ξεχύθηκε από μέσα μου σαν χείμαρρος. Ήταν λίγους μήνες μετά την άρση του εγκλεισμού, μόλις είχαμε αρχίσει πάλι να κυκλοφορούμε και να συγχρωτιζόμαστε, όταν συνειδητοποίησα αυτή τη σφοδρή και συσσωρευμένη επίθεση εναντίον των γυναικών. Παρ’ όλο που εμπεριέχει τη Διακήρυξη της Olympe de Gouges που δημοσιοποιήθηκε το 1791, τις παραινέσεις του Τσελεμεντέ και ιστορίες γυναικών που εκκινούν στις αρχές του εικοστού αιώνα, δεν παύει να είναι ένα κείμενο που μιλάει για όσα συμβαίνουν τώρα. Για όσα μας έχουν εμποτίσει, διαμορφώσει, εκπαιδεύσει, γαλουχήσει, χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Είναι αληθινές ιστορίες που έχω ακούσει, ιστορίες που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, οικογενειακές ιστορίες, γι’ αυτό και ο τίτλος Μαθήματα οικιακής οικονομίας. Αλλά είναι μυθοπλασία. Επομένως, ό,τι εκτυλίσσεται έγινε έτσι, αλλά όχι ακριβώς έτσι. Επί της ουσίας, όμως, αυτό δεν έχει καμία σημασία, γιατί αυτές οι ιστορίες είναι απολύτως πραγματικές, όπως και η ιστορία της Olympe de Gouzes, της Γαλλίδας επαναστάτριας που καρατομήθηκε ως μια γυναίκα αφύσικη.

Είναι ένα κείμενο για τις γυναίκες και για τους άντρες, για τους ανθρώπους. Είναι ένα κείμενο ποιητικό, και συμπυκνώνει τη σκληρότητα και την ποίηση της ζωής, γιατί πώς μπορούμε να ζήσουμε χωρίς ποίηση;

Το κείμενο αυτό πρωτογράφτηκε με αφορμή τη σκηνική σύνθεση της Μαρίας Κονομή και ανέβηκε για δυο μόνο παραστάσεις σε σκηνοθεσία μου στον Πολυχώρο Vault, που πια δεν υπάρχει. Είναι το κείμενο που επιθυμώ να αρθρώσω από τη σκηνή, γιατί νομίζω ότι μας αφορά όλους. 

Υπήρξες επιμελής στο σχολικό μάθημα οικιακής οικονομίας και τι σκέψεις και συναισθήματα σου γεννούσε ο τίτλος αυτού του μαθήματος και πώς επέλεξες να γίνει ο τίτλος του νέου σου θεατρικού έργου;

Δεν ήμουν καμιά τρομερή μαθήτρια στο σχολείο και σίγουρα δεν με ενδιέφερε καθόλου το μάθημα της οικιακής οικονομίας. Πάντα μου άρεσε η ιστορία αλλά και τα μαθηματικά. Θυμάμαι όμως ακόμα την καθηγήτρια που μας έκανε αυτό το μάθημα. Ήταν μια καλοντυμένη και όμορφη γυναίκα. Θυμάμαι και το όνομά της, αλλά δεν θα το πω. Πήγαινα στο σχολείο του Παπάγου, στο 1ο Γυμνάσιο. Και εκεί δεν υπήρχε ιδιαίτερος διαχωρισμός ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια στο μάθημα, αλλά έχω ακούσει ότι σε αυτό το μάθημα σε άλλα σχολεία τα κορίτσια έπλεκαν και τα αγόρια έπαιζαν μπάλα. Δεν ξέρω αν αυτό ισχύει. Ούτε θέλω να το μάθω. Θεωρώ ότι και μόνο ότι υπάρχει αυτός ο «μύθος» γύρω από το συγκεκριμένο μάθημα, είναι ενδεικτικό.

Πάντως επέλεξα αυτόν τον τίτλο επειδή τα στερεότυπα και ο έμφυλος διαχωρισμός έχουν εμποτίσει την κοινωνία μας. Ακούς τον τίτλο αυτό και σου έρχεται αμέσως στο μυαλό μια γυναίκα να ασχολείται με το σπίτι, ποτέ ένας άντρας. Σε όλους μας συμβαίνει.

Επιπλέον, έχει μια ωραία ειρωνεία, έναν λεπτό σαρκασμό αυτός ο τίτλος. Έχει ένα χιούμορ. Μου αρέσει τόσο πολύ το χιούμορ. Νομίζω ότι κανένας δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτό.

Αριστούχος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου και του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και πλέον Μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ πώς είναι να διδάσκεσαι για το θέατρο και η διαφορά του να το διδάσκεις και τι σημαίνει θέατρο για σένα;

Το θέατρο είναι μια δουλειά στην οποία δεν σταματάς ποτέ να διδάσκεσαι. Κάθε ρόλος, κάθε έργο, κάθε παράσταση είναι ένα καινούργιο μάθημα. Αλλά ακόμα και όταν διδάσκω, ελπίζω κάθε φορά ότι κάποιος μαθητής μου θα με μάθει κάτι. Η διδασκαλία είναι μια αμφίδρομη σχέση, αλλιώς δεν έχει νόημα. Ποτέ κανένας δεν τα ξέρει όλα και, αν κάποιος νομίζει κάτι τέτοιο, τότε ξέρει πολύ λίγα. Επιπλέον, όποιος διδάσκει φέρει μεγάλη ευθύνη. Όταν έχεις στα χέρια σου νέες ψυχές και σώματα που σε ακούν και σε πιστεύουν, ό,τι ξεστομίζεις μπορεί να κάνει τους μαθητές σου είτε να ανθίσουν είτε να παραμορφωθούν. Δεν είναι απλό. Αντιθέτως, είναι πολύ σύνθετο.

Το θέατρο είναι για εμένα παραπάνω από ένα πράγμα. Έχω μεγαλώσει μέσα στο θέατρο κι αυτό το κάνει έναν τρόπο ζωής. Εγγράφεται στο DNA σου, ορίζει το βιολογικό σου ρολόι. Είναι η συνεχής μάθηση, η αδιάκοπη ενασχόληση με τον εαυτό αλλά και με τους άλλους. Είναι όμως και διασκέδαση και ψυχαγωγία. Είναι μια κοινωνική συνύπαρξη. Ένα μοίρασμα.

Τι σε έκανε να διαλέξεις το Θέατρο του Ήλιου ως θέμα για τη μεταπτυχιακή σου διατριβή;

Η Αριάν Μνουσκίν είναι, κατά τη γνώμη μου, η σπουδαιότερη σκηνοθέτης σήμερα και το Θέατρο του Ήλιου είναι η επιτομή του θεάτρου συνόλου στον δυτικό κόσμο. Η δουλειά αυτών των πραγματικών εργατών της τέχνης του θεάτρου ενδιαφέρεται για τον άνθρωπο. Αγγίζει θέματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά μας, τον αέρα που αναπνέουμε, τον τρόπο που φερόμαστε στον συνάνθρωπό μας, εντέλει, τον ανθρωπισμό μας. Η Μνουσκίν κάνει πολιτικό θέατρο υψηλής αισθητικής. Όταν πρωτοείδα δουλειά της, μαγεύτηκα. Μετά ήταν μονόδρομος. Δεν ήθελα να κάνω τίποτα άλλο.

Ηθοποιός, σκηνοθέτρια, συγγραφέας, μεταφράστρια, καθηγήτρια θεάτρου – ποια ιδιότητα σε εκφράζει περισσότερο;

Εμένα με ενδιαφέρει να αφηγούμαι ιστορίες και να επικοινωνώ, με όποιον τρόπο. Η κάθε μια από αυτές τις ιδιότητες έχει αυτή τη δυνατότητα. Όταν θελήσω να πω μια ιστορία, ανάλογα με τις συνθήκες, τη στιγμή, τη φάση στην οποία βρίσκομαι, αυτή εκφράζεται με όποιον τρόπο.

Πώς νιώθεις ως γυναίκα του σήμερα με όλη αυτή την ειδεχθή πραγματικότητα και επικαιρότητα που ζούμε με την έμφυλη βία και τη δραματική αύξηση των γυναικοκτονιών, αλλά και τη γενικότερη οπισθοδρόμηση ως προς βασικά δικαιώματα των γυναικών;

Έτοιμη για μάχη. Με όποιον τρόπο μπορώ. Αυτός είναι και ο λόγος που ανεβαίνει αυτή η παράσταση.

Ένιωσες ποτέ ότι υπήρχαν πράγματα που δεν μπορούσες ή δεν θα μπορούσες να κάνεις επειδή ήσουν κορίτσι ή μεγαλώνοντας ως γυναίκα;

Η αλήθεια είναι ότι οι γονείς μου ποτέ δεν μου είπαν ότι υπάρχει κάτι που δεν μπορώ να κάνω. Μεγάλωσα σε μια πολύ ελεύθερη οικογένεια. Ο πατέρας μου μου είπε όταν έφτασα περίπου στα δεκαπέντε, το μόνο που δεν θέλω να κάνεις είναι ναρκωτικά. Η μόνη έννοια της μητέρας μου ήταν να είμαι ασφαλής. Εγώ δεν ένιωθα ότι περιορίζομαι από κάπου. Για χρόνια, ως νεαρή φοιτήτρια, δεν αισθανόμουν διαφορά. Νομίζω η συνειδητοποίηση ότι υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση έγινε όταν άρχισα και εγώ να εργάζομαι. Εκεί τα πράγματα γίνονται ζοφερά. Η παρενόχληση και η παραβίαση των ορίων είναι μια πραγματικότητα. Νομίζω ότι τα νέα παιδιά είναι πολύ πιο ξεκάθαρα ως προς αυτό. Οι φοιτήτρ@ μου με έχουν μάθει πολλά πάνω σε αυτό και φαντάζομαι ότι υπάρχει πραγματική ελπίδα. Όμως τίποτα δεν γίνεται χωρίς μάχη.

Αντιμετώπισες στην καριέρα σου τυχόν δυσκολίες που αφορούσαν το φύλο σου;

Όταν σε έναν εργασιακό χώρο συναντιούνται άνθρωποι οι οποίοι δυνητικά έχουν ερωτικό ενδιαφέρον για τους ανθρώπους γύρω τους, τότε μπορεί να υπάρξουν προβλήματα και παραβιάσεις. Δυστυχώς, αυτές οι παραβιάσεις είναι συχνές. Οι άνθρωποι δεν έχουν μάθει να αναγνωρίζουν τα όρια, δεν ξέρουν μέχρι πού μπορούν να φτάσουν. Ειδικά στις παλιότερες γενιές, στους ανθρώπους πάνω από τα 45 αυτό είναι ανυπόφορο. Οι άντρες φλερτάρουν άκριτα, άστοχα, μόνο και μόνο για να επιβεβαιωθούν. Θεωρούν ότι αν σου κάνουν μια φιλοφρόνηση μπορούν έπειτα να σε μειώσουν. Πολλές φορές δεν καταλαβαίνουν, ή δεν θέλουν να καταλάβουν, ότι το να πεις σε μια γυναίκα ότι είναι όμορφη σε ένα επαγγελματικό πλαίσιο και να μην, φερ’ ειπείν, ασχοληθείς με την επαγγελματική της άποψη, είναι προσβλητικό, βαθιά. Για χρόνια ούτε εμείς οι γυναίκες το καταλαβαίναμε. Μας έδινε ευχαρίστηση να μας κάνουν κομπλιμέντα. Φυσικά και είναι ευχάριστο, αλλά είναι και τόσο χειριστικό. Τώρα για να απαντήσω στην ερώτηση, όποια γυναίκα πει ότι δεν έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες που σχετίζονται με το φύλο της στην καριέρα της λέει ψέματα, και μάλιστα στον ίδιο της τον εαυτό. Κάθε φορά που αποκαλούν μια γυναίκα «κοριτσάκι μου», «άνοιξή μου», «θησαυρέ μου» σε ένα επαγγελματικό πλαίσιο, η θέση της υποβιβάζεται. Πρέπει όλες να δώσουμε μάχη για αυτό. Δυστυχώς, τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Θα μπορούσα να σου εξιστορήσω αμέτρητα περιστατικά, τα οποία δεν προκαλούνται μόνο από άντρες, όμως σχετίζονται με το φύλο μας.

Πώς επιλέγεις κάθε φορά το υλικό το οποίο θες να πλάσεις, να δημιουργήσεις εξ αρχής ή να μεταμορφώσεις θεατρικά, ποια είναι τα κριτήρια της επιλογής σου – τι είναι αυτό που σε συγκινεί περισσότερο;

Όπως σου είπα, μου αρέσει να αφηγούμαι ιστορίες. Τρελαίνομαι για τα παραμύθια και τα αστυνομικά μυθιστορήματα, δηλαδή μου αρέσουν οι ιστορίες που έχουν αρχή, μέση, τέλος, σασπένς, ανατροπές, κορύφωση. Είμαι πολύ παραδοσιακή σε αυτό. Έπειτα με ενδιαφέρει η γυναικεία κατάσταση, όμως αυτό είναι τόσο μεγάλο που υπάρχει παντού. Εντέλει, η έμπνευση μπορεί να είναι μια φράση, μια εικόνα, μια ανάμνηση.

Θα μεγάλωνες διαφορετικά ένα αγόρι από ένα κορίτσι και πώς πρέπει να μεγαλώσουμε τα σημερινά παιδιά για να εκλείψουν στερεότυπα και αρνητικές συμπεριφορές;

Όχι, ποτέ. Όμως εγώ έχω μόνο ένα παιδί, κορίτσι, και δεν μπορώ να το αποδείξω. Νομίζω ότι αν τα παιδιά έχουν αγάπη, όρια και σεβασμό για όλους γύρω τους, τότε τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι κάπως καλύτερα. Το σημαντικότερο όμως είναι τα παιδιά να βλέπουν τους γονείς του να εφαρμόζουν στην πράξη θετικές συμπεριφορές και να καταρρίπτονται μέσα στο σπίτι τους τα στερεότυπα.

Τι σου δίνει δύναμη κι ελπίδα να προχωράς;

Η κόρη μου. Ένα πλάσμα υπέροχο. Από αυτά τα νέα παιδιά που γνωρίζουν τόσα περισσότερα από αυτά που γνωρίζαμε εμείς στην ηλικία τους.

Ποιες είναι για σένα οι 3 σημαντικότερες αξίες πάνω στις οποίες έχεις στηρίξει την πορεία σου;

Δουλειά, ατελείωτη. Δεν σταματώ ποτέ να εργάζομαι. Σεβασμός, σε εμένα την ίδια πρώτα και έπειτα σε όλους τους άλλους. Και ένας υπέρμετρος ρομαντισμός ότι μπορούμε να μετακινήσουμε προς το καλύτερο όσα συμβαίνουν έστω και λίγο.

Πώς είναι μια συνηθισμένη σου μέρα;

Απαιτητική. Πηγαίνω την κόρη μου στο σχολείο, μετά πάω στο πανεπιστήμιο, στην πρόβα ή την παράσταση, γράφω, διαβάζω, καταλήγω στο θέατρο. Παράλληλα κάπως πρέπει να λειτουργεί και ένα σπίτι. Όμως έχω αρκετή βοήθεια σε αυτά τα πράγματα. Είναι κουραστική η μέρα μου αλλά, σε γενικές γραμμές, με ικανοποιεί.

Ποιες γυναίκες έχουν μέχρι στιγμή αποτελέσει την πηγή έμπνευσής σου;

Η μητέρα μου, φυσικά, μια γυναίκα απίστευτης δύναμης και απεριόριστης αντοχής. Οι γιαγιάδες μου, δυο εξαιρετικά βασανισμένες γυναίκες. Η Καίτη, η γειτόνισσά μας που ξημεροβραδιαζόμουν στο σπίτι της. Οι φίλες μου, που κάθε μέρα τις παρατηρώ να δίνουν τις μάχες τους, προσωπικές, επαγγελματικές, κοινωνικές. Και, τώρα πια, η μεγαλύτερη πηγή έμπνευσής μου είναι η κόρη μου, η Μαργαρίτα. Τη θαυμάζω απεριόριστα, πόσο δομημένη σκέψη έχει, πόσο ξεκάθαρα είναι κάποια πράγματα στο κεφάλι της, με πόση ευαισθησία συλλαμβάνει τα όρια που πρέπει να κρατούν οι άνθρωποι γύρω της.

Έχεις κάποιο μάντρα ή απόφθεγμα γυναικείας ή προσωπικής ενδυνάμωσης που σου αρέσει να υπενθυμίζεις στον εαυτό σου;

Μάντρα, όχι, δεν έχω. Έχω όμως μεγάλη πίστη στον εαυτό μου και στους ανθρώπους που έχω επιλέξει να βρίσκονται γύρω μου.

Ποια παράσταση που έχεις δει και ποια παράσταση που έχεις συμμετάσχει έχει χαραχθεί περισσότερο στη μνήμη σου;

Έχω δει πολλές παραστάσεις, αλλά θα επιστρέψω στη Μνουσκίν και το Τελευταίο Καραβάν Σεράι. Όσο για τις παραστάσεις που έχω συμμετάσχει, νομίζω ότι ξεχωρίζω τις Πόρτες της Χρύσας Σπηλίώτη που είχα σκηνοθετήσει στο θέατρο Σταθμός.

Υπάρχει κάποιος θεατρικός ήρωας/ηρωίδα που θα ήθελες να γνωρίσεις από κοντά ή που σε συγκινεί περισσότερο;

Αν μπορούσα θα έκανα μια κουβεντούλα με όλους τους ήρωες της αρχαίας τραγωδίας, τη Βιόλα από τη Δωδέκατη νύχτα, τους ρόλους του Ονείρου καλοκαιρινής νύχτας και τα δυο του Σαίξπηρ.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου;

 Αυτή τη στιγμή με ενδιαφέρει πρωτίστως η παράσταση. Δεν έχω σκεφτεί ακόμα τι θα κάνω καλλιτεχνικά. Όμως θα παιχθεί μια μετάφρασή μου μέσα στη χρονιά. Και έχω βρει ένα λογοτεχνικό κείμενο, που δεν θέλω ακόμα να αποκαλύψω, με το οποίο σκέφτομαι να ασχοληθώ του χρόνου.

Μαθήματα Οικιακής Οικονομίας

Συντελεστές:

Συγγραφέας: Μιχαέλα Αντωνίου

Σκηνοθεσία: Θανάσης Χαλκιάς

Σκηνικά – Κοστούμια: Νίκος Κασαπάκης

Μουσική: Κώστας Βόμβολος

Σχεδιασμός φωτισμών – Φωτογραφίες: Χριστίνα Φυλακτοπούλου

Βίντεο: Νίκος Βλασάκης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μελισάνθη Γράψα

Trailer παράστασης: Στέφανος Κοσμίδης

Επικοινωνία: Ειρήνη Λαγουρού

Παραγωγή: Αλάβαστρον Ομάδα Δράσης

Παίζουν:

Μιχαέλα Αντωνίου, Ινώ Μενεγάκη

Θεατρική Σκηνή Αντώνη Αντωνίου, Νάξου 84, Τηλ. 210 2236890

Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00