Η αλφαβήτα της διατροφής μας

Χωρίς την παρουσία τους δεν θα μπορούσαμε να ζήσουμε, καθώς αποτελούν καθοριστικά συστατικά για την πραγματοποίηση των περισσοτέρων ζωτικών και μη ζωτικών διεργασιών του οργανισμού. Βρίσκονται φυσιολογικά μέσα στο σώμα μας, είναι όμως απαραίτητο να τις αναπληρώνουμε καθημερινά μέσα από τη διατροφή μας. Σε ιδιαίτερες ωστόσο περιπτώσεις όπου ο οργανισμός χρειάζεται μεγαλύτερες ποσότητες λόγω κάποιες ασθένειας ή ανεπάρκειας σε κάποια βιταμίνη ή λόγω ειδικών περιστάσεων (π.χ. αθλητές) τότε κατά περίπτωση μπορεί να χορηγηθεί κάποιο συμπλήρωμα βιταμινών.

Γενικότερα, η καθημερινή κλινική πράξη δείχνει ότι στο καταναλωτικό κοινό δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένος σήμερα ο ρόλος των βιταμινών και επικρατεί μια σύγχυση σχετικά με την πρόσληψη τους. Παρακάτω θα συζητήσουμε ορισμένες απόψεις που επικρατούν σχετικά με αυτές και το κατά πόσο ευσταθούν.

1. Οι βιταμίνες ανοίγουν την όρεξη και παχαίνουν.

Μύθος: Τα συμπληρώματα που περιέχουν μόνο βιταμίνες μέταλλα και ιχνοστοιχεία δεν έχουν θερμίδες και άρα δεν παχαίνουν. Τα μοναδικά συμπληρώματα που μπορεί να μας δώσουν θερμίδες είναι αυτά που χρησιμοποιούνται συνήθως στα γυμναστήρια και περιέχουν πρωτεΐνες και υδατάνθρακες.

2. Οι ανάγκες του κάθε οργανισμού σε βιταμίνες ποικίλλουν.

Αλήθεια: Πραγματικά, ο κάθε οργανισμός αποτελεί μια ξεχωριστή οντότητα με ιδιαίτερες απαιτήσεις σε βιταμίνες. Για το λόγο αυτό άλλωστε δεν υπάρχει και διατροφή ή δίαιτα για όλους. Ωστόσο, για πρακτικούς λόγους οι ανάγκες σε βιταμίνες έχουν κατηγοριοποιηθεί ανάλογα με το φύλο (άνδρες, γυναίκες), με την ηλικία (παιδιά – έφηβοι, ενήλικες, ηλικιωμένοι) και με κάποιες ιδιαίτερες καταστάσεις (π.χ. εγκυμοσύνη, θηλασμός, εμμηνόπαυση, προβλήματα υγείας όπως αναιμία κ.α.). 

3. Μπορώ να καταναλώνω απεριόριστες ποσότητες από βιταμίνες.

Μύθος: Όπως για όλα τα θρεπτικά συστατικά έτσι και για τις βιταμίνες υπάρχουν συγκεκριμένες συνιστώμενες ημερήσιες δόσεις που θα πρέπει να λαμβάνονται. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι αν κάποιος καταναλώνει λίγο μεγαλύτερες ποσότητες θα δημιουργηθεί κάποιο πρόβλημα, με εξαίρεση κάποιες βιταμίνες όπως η Ε και η Α, οι οποίες αποθηκεύονται στο συκώτι και καλό είναι να μην ξεπερνάμε κατά πολύ την ημερήσια πρόσληψή τους και κάποιες περιπτώσεις όπως η συγχορήγηση με κάποια φάρμακα (π.χ. βιταμίνης Κ με κάποια αντιπηκτική θεραπεία)

4. Η περιορισμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών προκαλεί ελλείψεις σε βιταμίνες μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες ασθένειες.

Αλήθεια: Πέρα από άλλα προβλήματα, η περιορισμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών μπορεί να προκαλέσει ελλείψεις κυρίως στις λεγόμενες υδατοδιαλυτές βιταμίνες, όπως η C και το φυλικό οξύ. Έλλειψη βιταμίνης C μπορεί να κάνει τον οργανισμό ευπαθή σε λοιμώξεις και να μειώσει τις άμυνες του οργανισμού, να προκαλέσει πιο γρήγορη εμφάνιση ρυτίδων, ενώ σε μεγάλη ανεπάρκεια να οδηγήσει στο λεγόμενο σκορβούτο (μια κατάσταση σχετικά σπάνια σήμερα). Έλλειψη σε φυλικό οξύ μπορεί να οδηγήσει σε αναιμίες, να μειώσει την άμυνα του οργανισμού, ενώ μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να σχετίζεται και την εμφάνιση αρτηριοσκλήρυνσης.

5. Οι διάφορες τροφές περιέχουν πάντα το ίδιο ποσοστό βιταμινών.

Μύθος: Το ποσοστό των βιταμινών που περιέχεται σε ένα τρόφιμο εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τρόπος καλλιέργειας, η χρήση χημικών που πολλές φορές μειώνουν την ποσότητα βιταμινών, η έκθεση ενός τροφίμου στο φως και τον αέρα, ο τρόπος συντήρησής του. 

6. Οι περισσότερες βιταμίνες είναι μεταβλητές, ευαίσθητες και καταστρέφονται κάτω από ορισμένες συνθήκες.

Αλήθεια: Πολλές βιταμίνες και ιδιαιτέρως η βιταμίνη C, το φυλικό οξύ, η προβιταμίνη Α, επηρεάζονται σε σημαντικό βαθμό από τις συνθήκες περιβάλλοντος, όπως τον ατμοσφαιρικό αέρα, το φως και τις υψηλές θερμοκρασίες έκθεσης και μαγειρέματος. Παρουσιάζουν αυτό που λέμε μεγάλη φωτο- και θερμοευαισθησία. Όταν για παράδειγμα ένας φρεσκοστιμένος χυμός πορτοκάλι εκτεθεί για λίγα λεπτά στο φως και τον αέρα και δεν καταναλωθεί αμέσως χάνει μεγάλο ποσοστό της θρεπτικής του αξίας.

Από το Χάρη Γεωργακάκη, Κλινικό διαιτολόγο – διατροφολόγο, MSc

Πηγή: http://www.neadiatrofis.gr/