Είσαι η «ψυχολόγος των άλλων»; Αυτό δεν θα βγει σε καλό

Το να είσαι πάντα εκεί για τους ανθρώπους που αγαπάς είναι ένα σπουδαίο χάρισμα. Τι συμβαίνει όμως όταν, χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να κουβαλάς τα προβλήματά τους σαν να είναι δικά σου;

Σε κάθε φιλική παρέα υπάρχει συνήθως ένας άνθρωπος που όλοι εμπιστεύονται στις δύσκολες στιγμές. Είναι εκείνος που θα σηκώσει το τηλέφωνο στις δύο τα ξημερώματα, που θα ακούσει χωρίς να κρίνει, που θα θυμάται κάθε λεπτομέρεια ενός χωρισμού, μιας επαγγελματικής απογοήτευσης ή μιας οικογενειακής κρίσης. Είναι ο άνθρωπος που μοιάζει να έχει πάντα χώρο για τα συναισθήματα των άλλων, ακόμη κι όταν η δική του ψυχική «αποθήκη» έχει ήδη γεμίσει.

Ο ρόλος αυτός, που συχνά περιγράφεται ως «therapist friend» ή, στα ελληνικά, «ο/η ψυχολόγος της παρέας», μοιάζει σχεδόν τιμητικός. Άλλωστε, η ενσυναίσθηση θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά μιας ουσιαστικής φιλίας, σωστά; Χάρη σε αυτήν δημιουργούνται σχέσεις εμπιστοσύνης, καλλιεργείται η συναισθηματική ασφάλεια και οι άνθρωποι νιώθουν ότι έχουν κάποιον δίπλα τους όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν.

Η άλλη όψη του νομίσματος

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι όταν η ανάγκη να στηρίζουμε συνεχώς τους άλλους μετατρέπεται σε μόνιμο ρόλο, μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που απορροφούν τόσο έντονα τα προβλήματα των ανθρώπων γύρω τους, ώστε δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν πού τελειώνουν τα συναισθήματα των άλλων και πού αρχίζουν τα δικά τους.

Έτσι, ένας φίλος που περνά έναν δύσκολο χωρισμό, μια αγαπημένη που αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα υγείας ή ένας συγγενής που βιώνει μια απώλεια μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά και τη δική τους ψυχολογία. Ακόμη και οι χαρούμενες στιγμές της προσωπικής τους ζωής συνοδεύονται συχνά από ενοχές, σαν να μην «δικαιούνται» να χαρούν όταν κάποιος που αγαπούν υποφέρει.

Το φαινόμενο φαίνεται πως είναι πιο συχνό απ' όσο πιστεύουμε. Σύμφωνα με στοιχεία του Counselling Directory, οι περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται πρώτα σε έναν φίλο όταν χρειάζονται συναισθηματική υποστήριξη, αφήνοντας πολύ πιο πίσω την αναζήτηση βοήθειας από επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Παράλληλα, οι γυναίκες φαίνεται να αναλαμβάνουν συχνότερα αυτόν τον ρόλο μέσα στις φιλίες τους, λειτουργώντας ως το βασικό «στήριγμα» του κοινωνικού τους κύκλου.

Οι ψυχολόγοι συνδέουν αυτή την κατάσταση με το φαινόμενο της συναισθηματικής μετάδοσης, δηλαδή την ασυνείδητη τάση να απορροφούμε τη διάθεση και τα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω μας. Όσο πιο έντονη είναι η ενσυναίσθηση ενός ατόμου, τόσο μεγαλύτερος μπορεί να είναι ο κίνδυνος να βιώσει άγχος, ψυχική κόπωση ή ακόμη και συμπτώματα burnout στις προσωπικές του σχέσεις.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι η καλοσύνη ούτε η διάθεση να βοηθάμε. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η φροντίδα των άλλων γίνεται η βασική πτυχή της ταυτότητάς μας και η δική μας ψυχική υγεία περνά σταθερά σε δεύτερη μοίρα.

Ποια είναι η «ψυχολόγος της παρέας»;

Δεν πρόκειται απαραίτητα για κάποιον που δίνει συμβουλές ή έχει όλες τις απαντήσεις. Συνήθως είναι ο άνθρωπος που ακούει περισσότερο απ' όσο μιλά, που αισθάνεται υπεύθυνος για την ευημερία των άλλων και που δυσκολεύεται να βάλει όρια, ακόμη κι όταν νιώθει εξαντλημένος. Ο άνθρωπος αυτός σπάνια είναι απλώς κουρασμένος. Συχνά κουβαλά ένα βάρος που έμαθε να σηκώνει από πολύ μικρή ηλικία, πιστεύοντας ότι είναι δική του ευθύνη να φροντίζει τους πάντες.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα: η ενσυναίσθηση δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί. Χρειάζεται όμως να συνοδεύεται από όρια. Γιατί μπορείς να είσαι ένας υποστηρικτικός φίλος χωρίς να γίνεσαι ο μόνιμος «θεραπευτής» όλων και χωρίς να ξεχνάς ότι και οι δικές σου ανάγκες αξίζουν τον ίδιο χώρο και την ίδια φροντίδα.