Γιατί ξαφνικά σκέφτομαι ξανά το κάπνισμα — και τι λέει αυτό για την εποχή μας

Τον τελευταίο καιρό πιάνω τον εαυτό μου να σκέφτεται το κάπνισμα. Όχι το ίδιο το τσιγάρο, αλλά εκείνη την ιεροτελεστία. Κάπου ανάμεσα στον καταιγισμό των ειδήσεων –από την ακρίβεια και την αβεβαιότητα της ελληνικής πραγματικότητας, μέχρι τις παγκόσμιες κρίσεις που περνούν από το timeline μας με ταχύτητα φωτός– νιώθω την ανάγκη για ένα "stop". Το ένιωσα έντονα τις προάλλες, όταν βρισκόμουν σε ένα ωραίο κάλεσμα στην Αθήνα και το κινητό μου δεν σταματούσε να βγάζει ειδοποιήσεις για τον επόμενο «γύρο» παγκόσμιου χάους.

Δεν είναι ότι ξυπνάω και λέω «θέλω νικοτίνη». Είναι περισσότερο μια επίμονη, νοσταλγική εικόνα: να σταματάς τα πάντα, να βγαίνεις στο μπαλκόνι ή στην αυλή, να ανάβεις κάτι μικρό και να χαρίζεις στον εαυτό σου πέντε λεπτά απόλυτης παύσης. Σε μια καθημερινότητα που δοκιμάζει τα νεύρα μας, μεγαλώνει η ανάγκη για μια τελετουργία που να φωνάζει: «Στάσου. Ανάπνευσε. Είσαι εδώ».

Η νοσταλγία των '90s και τα χρόνια του λυκείου 

Την ιδέα, φυσικά, την πυροδότησε το Instagram. Μια influencer μιλούσε με νοσταλγία για το κάπνισμα στα ’90s, ξεκαθαρίζοντας βέβαια πως δεν θα το ξανάρχιζε γιατί, πλέον, οι προτεραιότητες –όπως τα παιδιά και η υγεία– έχουν αλλάξει. Εγώ μπορεί να μην έχω παιδιά, αλλά θυμάμαι πολύ καλά πώς ήταν τα '90s στην Ελλάδα.

Τότε που, πριν κρυφτούμε όλοι πίσω από τις οθόνες των κινητών μας, στεκόμασταν ο ένας γύρω από τον άλλον. Μιλούσαμε, κοιταζόμασταν στα μάτια, πίναμε φραπέ στις καφετέριες και ο καπνός ήταν απλώς το σκηνικό. Στο λύκειο, κάπου στο κέντρο της πόλης, ήμασταν έφηβοι που βιάζονταν να μεγαλώσουν. Οι «σταθεροί» καπνιστές βρίσκονταν πάντα στην πίσω αυλή ή στο παρκάκι, έτοιμοι να μοιραστούν ένα τσιγάρο με εμάς τους περιστασιακούς, με αντάλλαγμα λίγο κουτσομπολιό και την αίσθηση του «ανήκειν». Η μυρωδιά από τα Καρέλια ή τον καπνό στριφτού έφερνε κοντά τους ανθρώπους. Ένα απλό «έχεις αναπτήρα;» αρκούσε για να μετατρέψει το small talk σε εξομολόγηση.

Από το φλερτ στα πεζοδρόμια, στην εποχή του wellness 

Ποτέ δεν έγινα βαριά καπνίστρια. Το μέλλον φάνταζε απαιτητικό: σπουδές, καριέρα, εξέλιξη. Στα 20 μου, όμως, το κάπνισμα στα μπαρ του Ψυρρή ή του Χαλανδρίου είχε κάτι το απελευθερωτικό. Όταν, μάλιστα, εφαρμόστηκε ο αντικαπνιστικός νόμος, μας χάρισε άθελά του έναν νέο κώδικα φλερτ. Το «πάμε έξω για ένα τσιγάρο;» ήταν η τέλεια αφορμή για να αποκοπείς από τη φασαρία, να βρεθείς στο πεζοδρόμιο με τον άλλον και, ίσως, να καταλήξεις σε ένα φιλί που μύριζε καπνό και νύχτα.

Και μετά μεγαλώσαμε. Μπήκαμε στην εποχή του wellness, του pilates, του brunch και του matcha latte. Μάθαμε να αντιμετωπίζουμε το σώμα μας σαν καλοκουρδισμένη μηχανή. Το τσιγάρο έγινε δαίμονας. Στα 30-κάτι, αναρωτιόμασταν πώς αντέχαμε να ξεπαγιάζουμε τον χειμώνα έξω από τα μαγαζιά. Πλέον είχαμε «καλύτερα» πράγματα να κάνουμε – και κυρίως, να σκρολάρουμε στο κινητό μας.

Η αξία της αναλογικής παύσης 

Πρόσφατα, μια φίλη από τα παλιά με επισκέφθηκε εν μέσω μιας πιεστικής μέρας. Ξαφνικά στάματησε, έβγαλε ένα τσιγάρο και με ρώτησε: «Σε πειράζει;». Δεν με πείραξε καθόλου. Τη ζήλεψα. Τη ρώτησα πότε το ξανάρχισε και μου απάντησε, με μια δόση μηδενισμού, πως στα 40-φεύγα της, δυο τσιγάρα τη μέρα δεν είναι το τέλος του κόσμου.

Στάθηκα δίπλα της όσο κάπνιζε. Και τότε το κατάλαβα: αυτό που ζήλευα δεν ήταν η νικοτίνη. Ήταν η πολυτέλεια του να κατεβάζεις ταχύτητα. Να μιλάς χωρίς να κοιτάς την οθόνη. Να κάνεις ένα διάλειμμα που δεν χρειάζεται να είναι «παραγωγικό».

Αν λοιπόν αυτό που μας λείπει είναι η παύση και η ανθρώπινη σύνδεση, πώς μπορούμε να τη βρούμε στην ελληνική πραγματικότητα χωρίς να βλάψουμε την υγεία μας;

• Η ιεροτελεστία του πεντάλεπτου: Βγες στο μπαλκόνι ή στην αυλή γραφείου χωρίς το κινητό σου. Απλώς πάρε δυο ανάσες.
• Το νέο «πάμε έξω;»: Πρότεινε σε έναν συνάδελφο ή φίλο μια μικρή βόλτα στο τετράγωνο. Λειτουργεί ακριβώς όπως το παλιό διάλειμμα για κάπνισμα.
• Όρια στο doomscrolling: Μείωσε την έκθεση στις ειδήσεις που προκαλούν πανικό. Δεν χρειάζεται να τα ξέρεις όλα τη στιγμή που συμβαίνουν.

Η παύση είναι δικαίωμα. Ας την κάνουμε δική μας ξανά, αυτή τη φορά πιο καθαρή, αλλά το ίδιο ουσιαστική.