«Θέλω να πω τις ιστορίες μου – είτε μέσα από ένα σενάριο είτε πάνω στη σκηνή» Σοφία Καζαντζιάν

Από τη θεατρική παράσταση το «Στρίψιμο της Βίδας Reloaded» που παίζεται στο Θέατρο Αργώ – Studio και την τηλεοπτική σειρά «Μαύροι Πίνακες» που προβάλεται στο Star, η ταλαντούχα ηθοποιός και σεναριογράφος Σοφία Καζαντζιάν βρήκε τον χρόνο να απαντήσει στις ερωτήσεις της Αγγελικής Λάλου για το allyou.gr – σε μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης.

Πώς είναι να ανεβάζεις το «Στρίψιμο της βίδας» - τι σε έκανε να ασχοληθείς με αυτό το κλασικό κείμενο και με ποιον τρόπο το προσέγγισες;

Η παράσταση βασίζεται σε ένα κείμενο που έχουμε γράψει με τον Μάριο Ιορδάνου, ο οποίος και την σκηνοθετεί. Είναι εμπνευσμένη από το έργο του Χένρι Τζέιμς, αλλά είναι ένα νέο θεατρικό έργο. Γι’ αυτό, στον τίτλο προσθέσαμε και το reloaded. Ο λόγος που κρατήσαμε τον αρχικό τίτλο είναι ένας φόρος τιμής στον «πατέρα» του θρίλερ, τον σπουδαίο αυτόν συγγραφέα. Ο πυρήνας της παράστασης είναι βαθιά κοινωνικός. Με αφορμή το είδος του ψυχολογικού θρίλερ διεισδύουμε στην ανθρώπινη φύση και θίγουμε θέματα που απασχολούν τη σύγχρονη ελληνική –και όχι μόνο– κοινωνία. Αυτό ακριβώς κάνουμε και στο σενάριό μας για τη μίνι τηλεοπτική σειρά «Μαύροι Πίνακες» που προβάλλεται τώρα στο Star. Με αφορμή ένα αποτρόπαιο έγκλημα, ξεδιπλώνεται η πραγματική φύση του ανθρώπου. Μία ακραία κατάσταση αποκαλύπτει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη συνθήκη τον άνθρωπο και δυστυχώς την τερατοσύνη του. Δεν ξέρεις, λοιπόν, τελικά σε αυτό το κυνήγι του δολοφόνου αν το τέρας είναι έξω ή μέσα.

Πώς είναι να έχεις τη δική σου επιχείρηση θεατρικών παραγωγών – τι ρίσκο, τι χαρά βρίσκεται σε αυτή την επιλογή – και πώς είναι σε όλο αυτό το εγχείρημα να έχεις δίπλα σου τον σύντροφο και συνεργάτη σου Μάριο Ιορδάνου;

Για εμένα ήταν μονόδρομος. Ήθελα να εκφραστώ με τον δικό μου τρόπο, χωρίς εκπτώσεις και περιορισμούς. Δεν κατανοώ την τέχνη που συμβιβάζεται. Για να είμαι ειλικρινής, ούτε τον άνθρωπο. Έχουμε ένα μικρό πέρασμα και θέλω να το ζήσω εντός και εκτός σκηνής με τον δικό μου τρόπο. Ο Μάριος είναι ο άνθρωπος που μου έδειξε ότι υπάρχει μονοπάτι, όταν εγώ νόμιζα ότι είχα χάσει τον δρόμο μου. Είναι το φως στο σκοτάδι, το χέρι που απλώνω να πιάσω, όταν ψάχνω ισορροπία. Τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο χωρίς εκείνον και νιώθω πραγματικά ευγνωμοσύνη που ήρθε στη ζωή μου.

Πώς νιώθεις ως γυναίκα του σήμερα με όλη αυτή την ειδεχθή πραγματικότητα και επικαιρότητα που ζούμε με την έμφυλη βία και τη δραματική αύξηση των γυναικοκτονιών, αλλά και τη γενικότερη οπισθοδρόμηση ως προς βασικά δικαιώματα των γυναικών;

Πάντα συνέβαιναν αυτά και πάντα θα συμβαίνουν, γιατί ο πυρήνας του κακού είναι ο ίδιος ο άνθρωπος και πάντα ο άνθρωπος θα προσπαθεί να επιβληθεί σε όποιον νιώθει πως είναι πιο αδύναμος, ακόμα και –πόσο δειλό– σωματικά. Γι’ αυτό λέγονται γυναικοκτονίες κι ας ενοχλεί κάποιους το πρώτο συνθετικό. Γιατί είναι η βίαιη πράξη επιβολής του άνδρα στη γυναίκα. Τώρα, όμως, οι γυναίκες είναι πιο δυνατές και οι νέοι άνθρωποι –στην πλειοψηφία τους– υψώνουν τη φωνή τους σε κάθε μορφής αδικία. Το σημαντικότερο, όμως, είναι να είναι πιο δυνατές, συνειδητοποιημένες και πραγματικά υπεύθυνες εκείνες οι γυναίκες που γίνονται μητέρες. Γιατί εκείνος που σκοτώνει τη γυναίκα του ίσως θα ήθελε στην πραγματικότητα να κάνει το ίδιο στη μάνα του και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα δεν του το επέτρεψε. Έτσι όλη αυτή η καταπιεσμένη οργή εκτονώνεται σε μία άλλη γυναίκα που βρέθηκε στον δρόμο του.

Ένιωσες ποτέ ότι υπήρχαν πράγματα που δεν μπορούσες ή δεν θα μπορούσες να κάνεις επειδή ήσουν κορίτσι ή μεγαλώνοντας ως γυναίκα;

Τίποτα. Τα μόνα εμπόδια στον δρόμο μας είναι αυτά που ορθώνει ο νους μας. Οι μόνες αλυσίδες είναι αυτές που δεν μπορούμε να δούμε. Αν τις δούμε, έχουμε χρέος να τις σπάσουμε. Απλώς, συχνά, είναι πιο ασφαλές να είσαι αλυσοδεμένος απ’ το να είσαι ελεύθερος. Εγώ στην προσωπική μου επιλογή και ελευθερία δεν κάνω πίσω. Κι αν κάπου υπάρχουν τοίχοι, δεν πειράζει. Η τέχνη είναι εδώ, για να ανοίξει παράθυρα.

Αντιμετώπισες στην καριέρα σου τυχόν δυσκολίες που αφορούσαν το φύλο σου;

Πάντα υπάρχουν εκείνοι που νομίζουν ότι μπορούν να σε βάλουν σε ένα δίλημμα. Εκείνο που δεν περιμένουν είναι ότι για κάποιους από εμάς δεν υπάρχει δίλημμα. Εγώ δεν επιτρέπω κανένας να μου λερώσει τ’ όνειρο. Δεν λυπήθηκα ποτέ μη χάσω ρόλο κι ευκαιρία. Θα λυπόμουν αν έχανα τον εαυτό μου.

Πώς επιλέγεις κάθε φορά το υλικό το οποίο θες να πλάσεις, να δημιουργήσεις εξ αρχής ή να μεταμορφώσεις θεατρικά, ποια είναι τα κριτήρια της επιλογής σου – τι είναι αυτό που σε συγκινεί περισσότερο;

Αν κάτι δεν «συν – κινεί» εμένα προσωπικά. Δεν με μετατοπίζει, δηλαδή, ψυχικά και πνευματικά, δεν με ξεβολεύει και δε με αγγίζει σε βάθος, δεν μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης. Το σενάριο των «Μαύρων πινάκων» γεννήθηκε από τέτοια ζητήματα. Είναι σε πρώτο επίπεδο η ιστορία ενός δολοφόνου–καλλιτέχνη και σε δεύτερο επίπεδο η αντίληψή μας για τον κόσμο, για αυτόν τον βαθύ ύπνο που γεννάει τέρατα. Ο δολοφόνος μας επιλέξαμε να στήνει τα θύματά του με μοτίβα από τους μαύρους πίνακες του Γκόγια, ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Για να μιλήσει για εκείνη την κοινωνία που προετοιμάζει το έγκλημα. Ο εγκληματίας απλώς το διαπράττει.

Θα μεγάλωνες διαφορετικά ένα αγόρι από ένα κορίτσι και πώς πρέπει να μεγαλώσουμε τα σημερινά παιδιά για να εκλείψουν στερεότυπα και αρνητικές συμπεριφορές;

Θα μεγάλωνα έναν ελεύθερο, ανεξάρτητο και γενναίο άνθρωπο. Ούτε αγόρι ούτε κορίτσι. Άνθρωπο. Έναν άνθρωπο που θα πάλευε κάθε μέρα για την προσωπική του ελευθερία και το δικαίωμα όλων των ανθρώπων και των πλασμάτων να είναι ελεύθεροι.

Τι σου δίνει δύναμη κι ελπίδα να προχωράς;

Ο Μάριος.

Ποιες είναι για σένα οι 3 σημαντικότερες αξίες πάνω στις οποίες έχεις στηρίξει την πορεία σου;

Δεν προδίδω τον εαυτό μου και τα όνειρά μου. Υπάρχω και ζω όπως επέλεξα με δική μου ευθύνη. Δεν επηρεάζομαι από τον θόρυβο των πολλών. Δεν με αφορούν οι νόρμες, τα στερεότυπα και οι δήθεν επιτυχίες που μετριούνται. Δεν θέλω ζυγαριές στη ζωή μου. Ό,τι μετριέται είναι για πούλημα. Η δημιουργία και κυρίως η ζωή δεν είναι. Βοηθάω τα πλάσματα που είναι δυστυχώς στο έλεος των ανθρώπων όσο μπορώ. Σε κάθε αδέσποτο εκεί έξω βλέπω τον εαυτό μου. Θα μπορούσα να είμαι εγώ στη θέση του. Αυτό θα συνεχίσω να το κάνω μέχρι να φύγω από αυτόν τον κόσμο.

Πώς είναι μια συνηθισμένη σου μέρα;

Γράψιμο, δημιουργία και όνειρα με τον Μάριο και φυσικά… γάτες.

Ποιες γυναίκες έχουν μέχρι στιγμή αποτελέσει την πηγή έμπνευσής σου;

Όσες ζουν καθημερινά αδιαφορώντας για τις παραδεδομένες κοινωνικές επιταγές που τις θέλουν να ανταποκρίνονται σε ρόλους που μπορεί να μην έχουν επιλέξει. Ας περιοριστούμε όλοι στις επιλογές που έχουν να κάνουν με τη δική μας ζωή κι ας αφήσουμε τους άλλους να κάνουν το ίδιο.

Έχεις κάποιο μάντρα ή απόφθεγμα γυναικείας ή προσωπικής ενδυνάμωσης που σου αρέσει να υπενθυμίζεις στον εαυτό σου;

«Κανείς δε θα χτίσει για σένα μία γέφυρα, απ’ όπου εσύ και μόνο εσύ, πρέπει να διασχίσεις το ποτάμι της ζωής». Νίτσε.

Ηθοποιός και σεναριογράφος με σπουδές στην υποκριτική, το χορό, τη γλωσσολογία και τη δημοσιογραφία – ποια ιδιότητα σε εκφράζει περισσότερο;

Η δημιουργία σε οποιαδήποτε μορφή της. Θέλω να πω τις ιστορίες μου είτε μέσα από ένα σενάριο είτε πάνω στη σκηνή. Φέτος αυτό γίνεται με το σενάριο της σειράς «Μαύροι πίνακες» και με το θεατρικό έργο «Το στρίψιμο της βίδας reloaded» και αύριο μπορεί να γίνει με έναν άλλον τρόπο που μπορεί ακόμα να μην έχω φανταστεί.

Ποια παράσταση που έχεις δει και ποια παράσταση που έχεις συμμετάσχει έχει χαραχθεί περισσότερο στη μνήμη σου και γιατί;

Μου αρέσει το θέατρο που δεν είναι θέατρο. Που δεν υπηρετεί συγκεκριμένους κανόνες. Που κάνει την υπέρβαση. Άλλωστε, η τέχνη του θεάτρου είναι μία πράξη επαναστατική. Γι’ αυτό και με έχουν χαράξει όλες εκείνες οι παραστάσεις που έχουμε ανεβάσει με τον Μάριο Ιορδάνου εκτός συνόρων. Έχουμε ανεβάσει Καζαντζάκη σε Βερολίνο, Παρίσι, Ζυρίχη και Μόσχα. Ρίτσο σε Δουβλίνο και Παρίσι. Σολωμό σε Λονδίνο, Ζυρίχη και Μόναχο. Κάφκα στην Πράγα και τώρα ετοιμαζόμαστε για παράσταση στη Νέα Υόρκη. Θυμάμαι να κάνουμε πρόβες σε μία πλαγιά της Ελβετίας και μετά να αντηχεί ο λόγος του Διονύσιου Σολωμού μέσα στον Καθεδρικό Ναό της Ζυρίχης ή να παίζουμε Ρίτσο σε διασκευή με Λόρκα και Τσε Γκεβάρα μέσα στο Trinity College, που ανέβαζαν παραστάσεις τους ο Σάμιουελ Μπέκετ και Όσκαρ Ουάιλντ. Και πιο πολύ θυμάμαι να είμαστε δύο νέοι καλλιτέχνες μια βροχερή ημέρα στο Βερολίνο και να πηγαίνουμε στο θέατρο με ένα καπέλο και ένα τριαντάφυλλο στο χέρι από την παράσταση, για να μην τσαλακωθούν.

Τι σε γοητεύει «Στο μυαλό του Φραντς Κάφκα»;

Το ότι δεν μπορούσε ούτε ήθελε να είναι τίποτα άλλο παρά μόνο λογοτεχνία. Το ότι ήταν ένα κλουβί προς αναζήτηση πουλιού. Το ότι πίστευε πως είναι αρκετό που τα βέλη ταιριάζουν ακριβώς στις πληγές που άνοιξαν.

Έχει υπάρξει κάποια ηρωίδα που έχεις ερμηνεύσει με την οποία έχεις ταυτιστεί ή που θα ήθελες να είχες ζήσει τη ζωή της;

Όλες οι ηρωίδες που υποδύομαι ξεκινούν από εμένα. Ανασύρω την αλήθεια μου προσαρμοσμένη κάθε φορά στη δοσμένη συνθήκη ενός έργου. Τις αγαπάω όλες. Είμαι όλες και καμία.

Από το θέατρο στην μικρή οθόνη – πώς είναι η εμπειρία σου με την τηλεόραση και πού έχεις μεγαλύτερη αδυναμία;

Για εμένα η εμπειρία της οθόνης είναι κυρίως η εμπειρία του να βλέπω να ζωντανεύει το δημιούργημά μου, η ιστορία που έχω εμπνευστεί και γράψει από το μηδέν. Το ότι παίζω στη σειρά που έχω γράψει η ίδια με τον Μάριο σίγουρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τη συμμετοχή μου σε σειρές στο παρελθόν. Η συγκίνηση και η γνώση ότι συμμετέχω σε αυτό που οραματίστηκα και που τώρα παίρνει σάρκα και οστά είναι σπουδαίες. Στο θέατρο ισχύει το ίδιο, γιατί παράλληλα υπογράφω και τα κείμενα. Δεν έχει σημασία το πού βρίσκει χώρο και έκφραση ένα πνευματικό μας «παιδί» με τον Μάριο, αλλά το γεγονός ότι βρίσκει όντως τον χώρο του.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου;

Να παραμείνω υγιής, ευγνώμων για τη ζωή που έχω και την αγάπη που παίρνω καθημερινά και να συνεχίσω να ταξιδεύω μέσα από την τέχνη.