«Το θέατρο είναι για μένα τρόπος ζωής, το σπίτι μου – δεν ξέρω άλλον τρόπο να ζω» Παυλίνα Χαρέλα

Κάπου ανάμεσα στις παραστάσεις για τη «Ρόζα Εσκενάζυ - Η Βασίλισσα του Ρεμπέτικου» αλλά και τις υπόλοιπες θεατρικές της δραστηριότητες, η ηθοποιός, σκηνοθέτρια, διευθύντρια θεάτρου, θεατρική παραγωγός, καθηγήτρια υποκριτικής, Παυλίνα Χαρέλα, απαντά  τις ερωτήσεις της Αγγελικής Λάλου για το allyou.gr. Απολαύστε μια ουσιαστική συζήτηση εφ’ όλης της ύλης.

Τι είναι αυτό που σε εμπνέει και σε συναρπάζει στη Ρόζα Εσκενάζυ και πώς νιώθεις που θα την υποδυθείς για 3η συνεχόμενη χρονιά – και μάλιστα αυτή τη φορά στην Αθήνα (στο Θέατρο Αλκμήνη);

Η Ρόζα Εσκενάζυ ήταν μια γυναίκα πρωτοπόρος. Πολύ μπροστά από την εποχή της. Ξεριζώθηκε από την πατρίδα της, ήρθε στη Θεσσαλονίκη με τη στάμπα της Εβραίας και αψήφησε την οικογένειά της που φυσικά –όπως και οι περισσότεροι άνθρωποι τότε– πίστευε πως καλλιτέχνης σημαίνει εξώλης και προώλης. Έσωζε Εβραίους από τους ναζί, συμμετείχε στην Αντίσταση. Κυνήγησε τα θέλω της, δεν μπήκε σε καλούπια, έσπασε τα στερεότυπα του χώρου και μπήκε για πρώτη φορά μέσα στις μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες. Ήταν από τους ανθρώπους οι οποίοι δημιουργούν και ανοίγουνε χώρο για όλους τους υπόλοιπους. Δεν θα βρισκόμουν ίσως και εγώ η ίδια θεωρώ εδώ, αν η Ρόζα δεν είχε κάνει πρώτα τα βήματα. Της οφείλω, λοιπόν, ως γυναίκα καλλιτέχνις να μεταφέρω την ιστορία της όσο πιο μακριά μπορώ. 

Τι συμβολίζει η Belle Epoque για σένα και θα ήθελες να ζεις σε αυτή την εποχή; Σε ποια άλλη εποχή θα προτιμούσες να ζεις αντί της σημερινής και γιατί;

Η Belle Epoque ήταν μια εποχή πρωτότυπης δημιουργίας και –λίγο– χάους. Η Ελλάδα έμπαινε σιγά - σιγά στον Ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, εμφανίστηκαν τα πρώτα αυτοκίνητα, πάλευε η Ανατολή με τη Δύση. Με τα καφέ σαντάν και τις μπυραρίες, έκαναν την εμφάνισή τους μεγάλοι πολυτελείς κινηματογράφοι και θέατρα. Οι άνθρωποι είχαν μια αυθεντικότητα, έναν αυθορμητισμό και μια λαχτάρα για το νέο που πάλευε με το παλιό. Ναι θα ήθελα να κάνω ένα πέρασμα τότε, ωστόσο δεν ξέρω αν ως γυναίκα θα είχα τις ευκαιρίες που έχω σήμερα. Κι αν ζούσα τότε, θα ήθελα να ήμουν η Ρόζα.

Πώς νιώθεις ως γυναίκα του σήμερα με όλη αυτή την ειδεχθή πραγματικότητα και επικαιρότητα που ζούμε με την έμφυλη βία και τη δραματική αύξηση των γυναικοκτονιών, αλλά και τη γενικότερη οπισθοδρόμηση ως προς βασικά δικαιώματα των γυναικών;

Το πιο τρομακτικό για μένα είναι που στο 2024 μια γυναίκα δεν μπορεί να βρει ένα περιβάλλον που θα της δώσει το σκαλοπάτι για να φύγει από μια κακοποιητική κατάσταση. Με τρομάζει που πέθανε ένα κορίτσι μπροστά στο τμήμα. Με τρομάζει που γυναίκες υπομένουν κακοποιητικές συμπεριφορές επειδή δεν έχουν πού να πάνε και πρέπει να συμβιώσουν –ακόμα κι αν φύγουν– πολύ κοντά με τους κακοποιητές τους γιατί η δικαιοσύνη αργεί ή δεν έρχεται ποτέ. 

Οπισθοδρόμηση βλέπω σε συγκεκριμένες χώρες και συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους που κάποτε θεωρούνταν και γραφικοί. Δεν μπορώ να μη βάλω τα χαρακτηριστικά αυτά σε ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο. Και πιστεύω πως όσο παραδίδουμε την «εκπαίδευση» των νέων ανθρώπων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και παρκάρουμε τα παιδιά σε οθόνες, τα φαινόμενα αυτά θα χειροτερεύουν. Για αυτό πιστεύω τόσο πολύ στο θέατρο, στα θεατρικά εργαστήρια για παιδιά και νέους, γιατί δίνουν εναλλακτικούς χώρους έκφρασης. 

Ένιωσες ποτέ ότι υπήρχαν πράγματα που δεν μπορούσες ή δεν θα μπορούσες να κάνεις επειδή ήσουν κορίτσι ή μεγαλώνοντας ως γυναίκα;

Τα είδα να αχνοφαίνονται, έδωσα μια κλωτσιά και έσπασα κάθε γυάλινο ταβάνι. Κι ακόμα αυτό παλεύω και κάνω. Και ευτυχώς είχα την οικογένειά μου που με στήριζε πάντα σε όλα. 

Αντιμετώπισες στην καριέρα σου τυχόν δυσκολίες που αφορούσαν το φύλο σου;

Στο θέατρο μπήκα μικρό παιδάκι. Έπαιζα σε παραστάσεις στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος ως παιδί και με συνόδευε η μητέρα μου, άγρυπνος φρουρός. Μετά φτιάξαμε ως οικογένεια χώρους και όταν άρχισα να δουλεύω σε άλλους χώρους είχα τη δυναμικότητα και το θάρρος να «κόβω» οποιαδήποτε συμπεριφορά εκτός πλαισίου. Γιατί είχα την προστασία του δικού μου χώρου. Και την ασφάλεια. Και για αυτό θεωρώ πολύ τυχερό τον εαυτό μου. 

Πώς επιλέγεις κάθε φορά το υλικό το οποίο θες να πλάσεις, να δημιουργήσεις εξ αρχής ή να μεταμορφώσεις θεατρικά, ποια είναι τα κριτήρια της επιλογής σου – τι είναι αυτό που σε συγκινεί περισσότερο;

Μου αρέσουν οι προκλήσεις. Μου αρέσει να κάνω πολύ διαφορετικά πράγματα, αν δείτε τις παραστάσεις που έχω παίξει τα τελευταία 7-8 χρόνια θα δείτε μια πληθώρα ειδών και στυλ. Από μιούζικαλ τρελή διασκευή της «Στρίγγλας που έγινε αρνάκι» του Σαίξπηρ σε Έντουαρντ Άλμπι και «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ», από το έργο της πολυαγαπημένης και αδικοχαμένης Χρύσας Σπηλιώτη «Ποιος ανακάλυψε την Αμερική» έως τις «Σκηνές από έναν γάμο» του Μπέργκμαν που ήταν η πρώτη μας συνεργασία με τον Αντώνη Λουδάρο και σήμερα στη Ρόζα, πάντα κάνω διαφορετικά πράγματα αλλά με ενδιαφέροντες γυναικείους ρόλους. Γυναίκες που ψάχνουν τον εαυτό τους, γυναίκες που παλεύουν με τα στερεότυπα, γυναίκες δυνατές. Τώρα καταλαβαίνω πως ίσως έκανα ταυτόχρονα ένα ταξίδι της δικής μου ενδυνάμωσης. 

Θα μεγάλωνες διαφορετικά ένα αγόρι από ένα κορίτσι και πώς πρέπει να μεγαλώσουμε τα σημερινά παιδιά για να εκλείψουν στερεότυπα και αρνητικές συμπεριφορές;

Τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν με ερεθίσματα και διεξόδους. Οπότε σίγουρα θα έδινα και από τα δύο και στους δύο. Τα αγόρια για κάποιο λόγο έχω την αίσθηση πως νιώθουν περισσότερη άνεση, αυτοπεποίθηση, ότι δεν χρειάζεται να αποδείξουν τίποτα. Τα κορίτσια από την άλλη νιώθουν συχνά πως απειλούνται και πρέπει να αποδείξουν πράγματα. Οπότε σίγουρα ίσως χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια. Όταν μια γυναίκα θα μπορεί να κυκλοφορήσει νύχτα σε έναν δρόμο χωρίς να κοιτάει ανά δύο μέτρα πίσω της μέσα στον πανικό, τότε θα έχει συντελεστεί η μεγάλη αλλαγή. 

Τι σου δίνει δύναμη κι ελπίδα να προχωράς;

Η αισιοδοξία μου, τα όνειρά μου και ότι όλα μπορούν να συμβούν αρκεί να το θέλουμε πολύ. Και φυσικά οι άνθρωποι που έχω δίπλα μου. 

Ποιες είναι για σένα οι 3 σημαντικότερες αξίες πάνω στις οποίες έχεις στηρίξει την πορεία σου;

Εργατικότητα, ομαδικότητα και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τις δικές μου και της ομάδας.

Έχεις κάποιο μάντρα ή απόφθεγμα γυναικείας ή προσωπικής ενδυνάμωσης που σου αρέσει να υπενθυμίζεις στον εαυτό σου;

Η Ρόζα λέει όταν χάνει τους γονείς της: «Θυμάμαι αυτά που με κρατάνε στη ζωή. Ανθρώπινο είναι, το υπογράφω». Έχει γίνει το μάντρα μου. 

Ηθοποιός, σκηνοθέτρια, διευθύντρια θεάτρου, θεατρική παραγωγός, καθηγήτρια υποκριτικής – ποια ιδιότητα σε εκφράζει περισσότερο;

Για μένα δεν είναι τρία διαφορετικά πράγματα. Είναι ένα: θέατρο. 

Έχει υπάρξει κάποια ηρωίδα που έχεις ερμηνεύσει με την οποία έχεις ταυτιστεί ή που θα ήθελες να είχες ζήσει τη ζωή της;

Η Ρόζα είναι αυτή –νομίζω– που με έχει μαγέψει. Ήταν μια γυναίκα με τσαγανό, που όμως δεν στερούνταν θηλυκότητας. Προχωρούσε στα δύσκολα, βοηθούσε όποιον μπορούσε και δεν σταματούσε πουθενά. 

Από παιδί στο θέατρο και μια ζωή γεμάτη παραστάσεις – τι σημαίνει θέατρο για σένα;

Τρόπος ζωής, το σπίτι μου, δεν ξέρω άλλον τρόπο να ζω.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου;

Ετοιμάζω το χριστουγεννιάτικο έργο για παιδιά που σκηνοθετώ, την «Αγέλαστη πολιτεία» των αδερφών Κατσιμίχα, βρίσκομαι σε συζητήσεις για το νέο έργο που θα παίξω και ετοιμάζουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα νέα συνεργασία στο Θέατρο Σοφούλη.