Η νευροεπιστήμη του αλτρουισμού και πώς το να βοηθάμε κάνει καλό στην υγεία όλων μας

«With a little help from my friends» τραγουδούσαν οι Beatles κι όλοι ξέρουμε ότι με λίγη βοήθεια όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα. Κι οι μέρες που ζούμε μας διδάσκουν ότι είναι καιρός να αρχίσουμε να νοιαζόμαστε όλοι λίγο περισσότερο για τους «άλλους». Άλλωστε, το να βοηθάς τους άλλους βοηθά και εσένα, διαβάζουμε σε πρόσφατο άρθρο του mindbodygreen.com. Έρευνες έχουν δείξει ότι πολλά είδη αλτρουισμού συνδέονται με την ανθεκτικότητα, τη θετική ψυχική υγεία και την ευημερία.

Μια μελέτη με 6.944 ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας (ηλικίας 64 έως απίστευτα 107!) διαπίστωσε ότι όσοι προσφέρονταν περισσότερο εθελοντικά είχαν μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου στη ζωή τους και ένιωθαν πιο κοινωνικά ικανοί και λιγότερο μόνοι (Lee 2021). Παραδείγματα αλτρουισμού, από τη δωρεά χρόνου ή χρημάτων σε φιλανθρωπία έως τον κίνδυνο της ζωής κάποιου για να σώσει άλλους, υπάρχουν παντού γύρω μας. Ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, βλέπουμε ταπεινούς ανθρώπους που παρακινούνται από την επιθυμία να βοηθήσουν. Αναρωτιούνται, αν όχι εγώ, τότε ποιος;

Τι γνωρίζουμε για τη νευροεπιστήμη του αλτρουισμού; Οι ερευνητικές μελέτες συχνά περιλαμβάνουν δράσεις στα οποία ένας συμμετέχων μπορεί να επιλέξει να δώσει χρήματα σε άλλο άτομο ή σε μια φιλανθρωπική οργάνωση, χωρίς να περιμένει να πάρει κάτι σε αντάλλαγμα. Αυτή η εργασία δείχνει σταθερά μεγαλύτερη ενεργοποίηση του κέντρου ανταμοιβής του εγκεφάλου, του επικλινούς πυρήνα, όταν οι άνθρωποι ενεργούν αλτρουιστικά αντί «εγωιστικά» (Cutler & Campbell-Meiklejohn 2019).

Τι γίνεται με τους ανθρώπους που έχουν εμπλακεί σε σημαντικές πράξεις αλτρουισμού στη ζωή τους; Η Abigail Marsh και οι συνεργάτες της μελέτησαν «αλτρουιστές που δεν υπολόγιζαν το “κόστος”» – όπως άτομα που είχαν δωρίσει ένα νεφρό σε έναν άγνωστο. Οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν εάν υπήρχαν στοιχεία στον εγκέφαλο ότι οι δότες ήταν πιο ευαίσθητοι στον πόνο των άλλων – με άλλα λόγια, η εξαιρετική ενσυναίσθησή τους τους ώθησε να δωρίσουν; Οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν ένα πείραμα όπου είδαν πρώτα έναν άγνωστο να πονάει και μετά βίωσαν οι ίδιοι πόνο. Σε σύγκριση με τους μη δότες, οι δότες εμφάνισαν μεγαλύτερη δραστηριοποίηση σε μια περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην επεξεργασία του πόνου (η νησίδα) όταν βλέπουν πόνο σε άλλους και νιώθοντας οι ίδιοι πόνο (Brethel-Haurwitz et al. 2018).

Τι μας λένε και οι δύο μελέτες απεικόνισης για τον αλτρουισμό; Για τους περισσότερους ανθρώπους, η αυξημένη ενεργοποίηση του κέντρου ανταμοιβής θα τους ωθούσε να συνεχίσουν να ενεργούν προς το συμφέρον των άλλων παρά το δικό τους – είναι ωραία αίσθηση. Για κάποιους, όπως οι δότες νεφρών, η στενοχώρια άλλων και όχι η ανταμοιβή μπορεί να τους ωθεί να δράσουν.

Εκπαιδεύοντας την ηθική σας πυξίδα

Κοιτάξτε προς τα μέσα: Όλοι έχουμε βασικές αξίες και πεποιθήσεις. Ποια είναι οι δικές σας; Ποιο είναι το πιο σημαντικό για εσάς; Ζείτε με αυτές τις αρχές και τις αξίες; Αν όχι, πού υστερείτε; Έχεις το θάρρος να αλλάξεις;

Μιλήστε για αυτό: Ο Kidder συνιστά να συζητήσετε αυτές τις ερωτήσεις με άτομα με υψηλές αρχές που θαυμάζετε. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να αναγνωρίσετε τις πολυάριθμες καταστάσεις στη ζωή όπου οι ενέργειές σας έχουν ηθικές επιπτώσεις και να αξιολογήσετε με ειλικρίνεια τους κινδύνους για την υπεράσπιση των αξιών σας.

Κάντε τις αξίες στην πράξη: Ενεργήστε σύμφωνα με τις αξίες σας. Παραμείνετε σε εγρήγορση γιατί είναι εύκολο να κάνετε συμβιβασμούς και να κάνετε συντομεύσεις. Κάνοντας επανειλημμένα αυτό που ξέρεις ότι είναι σωστό και παίρνοντας θέση, ενισχύεις την ηθική σου πυξίδα. Όπως έγραψε ο Αριστοτέλης στο Nicomachean Ethics: «Γινόμαστε δίκαιοι κάνοντας δίκαιες πράξεις, εγκρατείς κάνοντας πράξεις εγκρατείς, γενναίοι κάνοντας γενναίες πράξεις» (Αριστοτέλης 1926)

Ελέγξτε τις υποθέσεις σας σχετικά με το πόσο διαφορετικές είναι οι αξίες των άλλων από τις δικές σας: Ερευνητές σε έναν οργανισμό που ονομάζεται Beyond Conflict (2020) δείχνουν ότι ακόμη και τώρα, οι πραγματικές διαφορές μεταξύ των πολιτικών κομμάτων μπορεί να είναι υπερβολικές. Έκαναν έρευνα σε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τις πεποιθήσεις τους, πώς έβλεπαν τα μέλη του αντίπαλου κόμματος και πώς πίστευαν ότι αισθάνονταν τα μέλη αυτού του κόμματος για αυτά. Διαπίστωσαν ότι οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικάνοι υπερεκτίμησαν σε μεγάλο βαθμό πόσο αντιπαθούσε η «άλλη πλευρά» και πόσο απείχαν μεταξύ τους σε βασικά κοινωνικά ζητήματα. Έχοντας αυτό κατά νου, σας ενθαρρύνουμε να κάνετε συνομιλίες με άτομα των οποίων οι απόψεις διαφέρουν από τις δικές σας. Να είστε περίεργοι και μην παίρνετε αμέσως αμυντική στάση.